-

boson : nihil est sine ratione

Ach ci ówcześni jezuici…

Kolegium_Jezuitow_w_Branie.jpg

***

Pierwsze w Polsce kolegium jezuitów (Collegium Hosianum) –  zostało założone w Braniewie przez kardynała Stanisława Hozjusza:

Pierwsi jezuici osiedlili się w braniewskim klasztorze pofranciszkańskim już w pierwszym roku działalności zakonu w Polsce (2 listopada 1564). Mimo trudnych przez cały XVI wiek warunków materialnych (fundacja przeznaczona była dla 20 osób, podczas gdy liczba jezuitów dochodziła do 80) założyli szybko kolejne placówki oświatowe: gimnazjum (1565), konwikt szlachecki (1565), Seminarium Duchowne (1567), nowicjat (1569), Seminarium Papieskie (1578), bursę dla ubogich studentów (1582).

Kolegium zostało otwarte w klasztorze pofranciszkańskim, którego restauracja możliwa była dzięki funduszom diecezji warmińskiej. Kolegium mieściło się w części zachodniej, konwikt w części północnej, w części wschodniej mieściła się szkoła. Pełne gimnazjum, otwarte w 1565, początkowo było niewielkie i liczyło pięć standardowych klas (od infimy do retoryki). Warunki lokalowe były trudne, sale niewielkie, szkołę bojkotowali protestanci. Dochodziło też w początkowym okresie istnienia szkoły do sporów między młodzieżą polską a niemiecką. …

W 1626 licząca wtedy ponad 1300 dzieł biblioteka została wraz z katalogami wywieziona przez Szwedów do Uppsali. Wywieziono także biblioteki Seminarium Diecezjalnego i Seminarium Papieskiego. Książki te zachowały się do dzisiaj – jest wśród nich 430 inkunabułów, wiele cennych rękopisów jezuickich, a także książki, które stanowiły własność Mikołaja Kopernika. 

Po kasacie Towarzystwa Jezusowego część zbiorów uległa rozproszeniu, większość przeszła na rzecz braniewskiego gimnazjum. W 1817 zapoznał się z nimi Julian Ursyn Niemcewicz – obejmowała ona 4000 książek, w tym obszerny zbiór piśmiennictwa polskiego.”                (Uwaga na szkocki ślad w Braniewie.)

___

Kolegium Jezuitów w Pułtusku – kolegium prowadzone przez jezuitów w Pułtusku w latach 1565-1773. Założone w 1565 przez biskupa płockiego Andrzeja Noskowskiego, w miejsce istniejącej dotychczas szkoły kolegiackiej przy kolegiacie Zwiastowania NMP. Fundację tę biskup uposażył dobrami Boszewo, Przekory i Szelkowo i przyznał mu dziesięcinę ze wsi Borek, Miedzielisz i Strochowska.

Pierwsi jezuici przybyli do Pułtuska w 1566. Nowo utworzone kolegium skupiało czołowe postacie kontrreformacji w Polsce. Nauczali tu m.in. Jakub Wujek, autor polskiego przekładu Biblii, matematyk Oswald Krüger, Piotr Skarga, Andrzej Bobola, Wojciech Slaski.

Jego absolwentami byli m.in. kardynał Andrzej Batory, bratanek króla Stefana Batorego, poeta i nadworny kaznodzieja Władysława IV Maciej Kazimierz Sarbiewski, poeta Stanisław Grochowski, kanclerz wielki koronny Jerzy Ossoliński, Jan Chrzciciel Albertrandi.

W 1773, po kasacie zakonu jezuitów, szkołę przejęła powołana przez Sejm Rozbiorowy 1773-1775 Komisja Edukacji Narodowej. Prowadzona przez ex-jezuitów do 1781 była czwartą w skali kraju pod względem liczby uczniów szkołą KEN.”

___

Jezuici przybyli do Wilna na zaproszenie biskupa wileńskiego Waleriana Protasewicza w 1569. W latach 1570–1572 organizatorem kolegium był Stanisław Warszewicki, a oficjalne otwarcie kolegium nastąpiło 18 lipca 1570. … 30 października 1579 papież Grzegorz XIII wydał bullę potwierdzającą akt erekcyjny. Uniwersytetowi nadano oficjalną nazwę Akademia i Uniwersytet Wileński Towarzystwa Jezusowego (łac. Academia et Universitas Vilnensis Societatis Jesu).”

„Do najbardziej znanych uczonych związanych z jezuickim okresem uczelni należą m.in. Maciej Kazimierz Sarbiewski SI – polski poeta neołaciński światowej sławy, Wojciech Wijuk Kojałowicz – polski teolog, który jest autorem pierwszej „Historii Litwy”, Marcin Śmiglecki – autor popularnego w całej Europie podręcznika logiki, wykorzystywanego m.in. na uniwersytecie w Oksfordzie. Wówczas na Akademii nauki pobierał m.in. Jan Karol Chodkiewicz – jeden z najwybitniejszych polskich i europejskich dowódców wojskowych początku XVII wieku, oraz Stefan Łuskina – polski jezuita, po kasacie zakonu właściciel i wydawca pierwszego regularnego dziennika w Polsce – Gazety Warszawskiej. Akademia Wileńska stała się ważnym ośrodkiem kontrreformacji w Wielkim Księstwie Litewskim. Jej wykładowcami byli m.in. Piotr Skarga i Jakub Wujek – pierwsi rektorzy Akademii, Marcin Laterna, Mikołaj Łęczycki, Franciszek Bohomolec, Adam Naruszewicz, Marcin Poczobutt-Odlanicki. W XVIII wieku dzięki polskim jezuitom na uczelni tej opracowano zasady gramatyki i ortografii jęz. litewskiego i rozpoczęto wydawanie pierwszych książek po litewsku. W 1753 roku twórcą i organizatorem nowo otwartego obserwatorium astronomicznego i utworzonego przy nim wydziału fizyki i astronomii stał się Tomasz Żebrowski, po jego śmierci pieczę tą objął Marcin Poczobutt-Odlanicki.”

___

W 1580, na wezwanie króla Stefana jezuici na wzór wileński utworzyli Kolegium w Połocku, którego pierwszym rektorem został Piotr Skarga.

W 1812 Aleksander I wypędził jezuitów z carstwa, a Kolegium zamknął – biblioteka zawierająca 60 000 woluminów zniknęła, tj. „was dispersed among various institutions in Eastern Europe”…

___

„Jedno z wiodących kolegiów znajdowało się w Poznaniu (kolegium poznańskie), jednak przyznawane mu przywileje akademickie były blokowane przez konkurencyjną Akademię Krakowską.”

„Jezuici przybyli do Poznania w 1571 r. obejmując ówczesny kościół świętego Stanisława biskupa (obecnie kolegiata Matki Boskiej Nieustającej Pomocy i św. Marii Magdaleny w Poznaniu), dwa szpitale, szkołę miejską „ad Sanctam Mariam Magdalenam” oraz plac pod budowę przyszłego kolegium, a także tereny wokół ówczesnego, rozebranego w XVII wieku, kościoła farnego – Kolegiata św. Marii Magdaleny w Poznaniu. Tak liczne nadania sprawiły, że już w krótkim czasie Poznań stał się jednym z największych centrów Towarzystwa Jezusowego w Polsce. Obecny budynek Kolegium wzniesiono w latach 1701-1733 pod kierownictwem Jana Catenazziego.

Kolegium stało się drugą po Akademii Lubrańskiego szkołą o charakterze uczelni wyższej w mieście. Szkoła miała 16 profesorów, w tym pierwszego rektora – Jakuba Wujka [„W latach 1571–1578 jako rektor organizował kolegium jezuickie w Poznaniu„] i ok. 300 studentów.

Wykładano takie przedmioty jak: matematyka, geometria, fizyka, filozofia, prawo, języki antyczne oraz współczesne a także zoologię i ogrodnictwo. Szkoła, jak na owe czasy, była nowoczesna, gdyż wykłady z nauk przyrodniczych obejmowały również przeprowadzanie doświadczeń. Na terenie szkoły działało, poza bogato wyposażonymi gabinetami biologicznym i fizycznym, także obserwatorium astronomiczne i teatr szkolny. Jezuici próbowali przekształcić Kolegium w uniwersytet, na co otrzymali nawet zgodę papieża, która została jednak cofnięta wobec ostrej reakcji Akademii Krakowskiej**, którego władze argumentowały, że dwa uniwersytety w Koronie stanowiłyby dla siebie jedynie konkurencję i jeden w zupełności wystarczy.” 

___

I na deser niejako: Kolegium jezuickie we Lwowie założone w 1608.

image

„Absolwenci…

Jeremi Wiśniowiecki
Ignacy Krasicki
Grzegorz Piramowicz
Michał Serwacy Wiśniowiecki…”

Akademia Jezuicka (1661–1758)

„20 stycznia 1661 król Polski Jan Kazimierz ogłosił:

Zgodziliśmy się łatwo i chętnie ażeby kolegium ojców jezuitów we Lwowie godność akademii i tytuł uniwersytetu został nadany. I pozwalamy, aby w tymże kolegium generalne studium w każdym dozwolonym fakultecie ustanowione było, tj. teologii scholastycznej i moralnej, filozofii, matematyki, obojga praw, medycyny, sztuk wyzwolonych i nauk zgoła wszystkich, według przyjętego akademii i uniwersytetu zwyczaju i praktyki.

Ze względu na obowiązujące wówczas w Polsce prawa, oprócz dekretu królewskiego do utworzenia Akademii niezbędna była uchwała sejmowa i aprobata papieża. Mimo wielokrotnych prób Sejm na kolejnych sesjach w latach 1661–1665 nie wyraził zgody na utworzenie we Lwowie Akademii (wobec silnego sprzeciwu ze strony Akademii Krakowskiej i Zamojskiej), zaś papież Aleksander VII zezwolił jedynie na nadawanie stopni doktorskich z teologii i filozofii…”

__

PS. „Kolegium Jezuickie w Łomży (1614-1773)

Początek działalności jezuitów w Łomży to rok 1609, kiedy to powstała mała placówka „misja” podporządkowana kolegium w Pułtusku. Pierwszym rektorem łomżyńskiego kolegium był Jakub Lachowski, który pełnił swoją funkcję do 1610 roku, kiedy został zastąpiony przez Adama Kołożemskiego. Placówka niezależna („rezydencja”) od kolegium w Pułtusku powstała w Łomży 1 lutego 1612 roku, jednak szkołę otwarto dopiero 5 września 1614 roku dzięki wsparciu materialnemu opata przemęckiego Adama Nowodworskiego. W 1638 roku dyrektorem szkoły był Andrzej Bobola. Początkowo szkoła miała 2 klasy, następnie 4, a w roku 1644 została utworzona klasa retoryki, czyniąc ze szkoły prawdziwą szkołę średnią. Wkrótce w szkole zaczęło rozwijać się życie kulturalno-naukowe. W tym czasie powstał Teatr Szkolny, Sodalicja Mariańska, bursa dla ubogich studentów, chór szkolny, koła samokształceniowe oraz biblioteka. Z początku Kolegium Łomżyńskie było szkołą humanistyczną. Do zasadniczych zmian w programie nauczania szkoły doszło w połowie XVIII wieku. Dodano filozofię, fizykę doświadczalną, język francuski i niemiecki oraz wykłady z historii i matematyki. Nauka w szkole była bezpłatna. Nie było ograniczeń narodowościowych i wyznaniowych. Do szkoły uczęszczało ok. 500 uczniów. Budynek szkoły na początku był drewniany. W 1735 roku wzniesiono pierwszy murowany gmach kosztem fundatorki Ewy Szembekowej, natomiast w 1741 roku rozpoczęto budowę nowego kolegium. W momencie kasaty zakonu jezuickiego (1773) nowy gmach nie był dokończony.

Szkoła Pijarska (1774-1807)

Po kasacie zakonu jezuitów Komisja Edukacji Narodowej przekazała szkołę pijarom. Zakon pijarski całkowicie podporządkował się zaleceniom KEN. Szkoła miała rangę powiatową i należała do okręgu, którym opiekował się biskup płocki Michał Poniatowski, wkrótce prezes KEN. Przełożony łomżyńskiej szkoły posiadał tytuł rektora. W szkole za „panowania” pijarów nauczano przedmiotów: język polski, religia (nauka chrześcijańska), nauka moralna, łacina, historia, geografia, logika, matematyka, fizykai mechanika, historia naturalna, język niemiecki, język francuski, rysunki i wychowanie fizyczne. Do szkoły przyjmowano po opanowaniu nauczania początkowego. Wiek, jak wszędzie, był bardzo zróżnicowany.”

___

**) Po wspaniałym wieku XV. rozpoczął się „wielki zjazd” Akademii Krakowskiej, którego najgorszym przejawem było wycinanie w pień jakiejkolwiek konkurencji w Rzeczpospolitej. Wprawdzie po wielkich protestach Akademia zgodziła się na powstanie Uniwersytetu Towarzystwa Jezusowego w Wilnie, ale torpedowała skutecznie przez ponad sześćdziesiąt lat (sic) próby utworzenia „konkurencyjnej” katedry medycyny tamże. W przypadku „jezuickiego” Uniwersytetu w Poznaniu, protesty Akademii były tak silne, że pomimo nadania królewskiego uniwersytet w pełni się wtedy nie rozwinął. Jeszcze gorzej było w samym Krakowie, gdzie w ogóle nie zezwolono na powstanie Akademii Towarzystwa Jezusowego.

Gorzką ironią jest fakt, że we wszystkich tych przypadkach Akademia Krakowska słała wielokrotnie „listy protestacyjne” do samego papieża… Tymczasem już jako Uniwersytet Jagielloński odmówiła wielokrotnym prośbom papieża Jana Pawła II, o przywrócenie wydziału teologii na owym UJ…

PPS. 

http://boson.szkolanawigatorow.pl/grabiez-polski-ta-rewolucyjna-i-ta-zaborcza



tagi: polska  jezuici 

boson
26 czerwca 2018 09:13
9     916    3 zaloguj sie by polubić
komentarze:
tomciob @boson
25 czerwca 2018 10:19

Witam.

Bardzo ciekawa notka tylko trochę dużo materiału jak na jedna notkę no i ta kasata czyli księgozbiory. No i te biblioteki jak widać były nie tylko kolegialne. Z notki w Wiki wynika że w likwidacji szkolnictwa jezuickiego brali udział dawni jezuici i że majątek w tym biblioteki przejęłą KEN. Temat rzeka zasługuje na szersze opracowanie.

Dziękuję za notkę i pozdrawiam

zaloguj się by móc komentować

boson @tomciob 25 czerwca 2018 10:19
25 czerwca 2018 16:14

faktycznie, nieco długa ta notka, więc dam to w skrócie - jezuici w pewnym sensie nas "wychowali na ludzi", a myśmy nie potrafili ich, wraz z ich bibliotekami, obronić - wpierw przed barbarzyńcami ze Szwecji, a potem przed tymi z KEN...

http://boson.szkolanawigatorow.pl/grabiez-polski-ta-rewolucyjna-i-ta-zaborcza

http://boson.szkolanawigatorow.pl/szwedzka-barbaria

 

 

zaloguj się by móc komentować

boson @boson
25 czerwca 2018 16:59

@admin

znowu moje tagi nie wchodzą... to już jest molestowanie, czy jeszcze nie?

zaloguj się by móc komentować


boson @boson
27 czerwca 2018 21:06

uwaga 

taki paradoks - moja powyższa notka jest datowana na 26 czerwca 2018 09:13, a ma 1szy koment (jakoby) dzień wcześniej - 25 czerwca 2018 10:19!!

uprasza się o poinformowanie o tym odpowiedniego pastucha, może być elektrycznego...

http://boson.szkolanawigatorow.pl/ach-ci-owczesni-jezuici#59055

zaloguj się by móc komentować

Magazynier @boson
28 czerwca 2018 11:27

Wojciech Slaski, czyli chyba Śląski.

Co by nasze praszczury zrobiły bez tych Jezuitów? Humaniści włoscy sprzedali by ich na pniu jednego po drugim na krymskim targu niewolników. Zostali by tylko zamożniejsi i żebracy. 

 

zaloguj się by móc komentować

boson @Magazynier 28 czerwca 2018 11:27
28 czerwca 2018 12:04

ano, nigdy dość powtarzania, nawet jak inni posądząja o przynudzanie

zaloguj się by móc komentować

zaloguj się by móc komentować