-

boson : nihil est sine ratione

Bracia polscy czyli od Budnego do Pendereckiego

Zacznijmy od Lusławic – o których tak pisze Feliks Jan Szczęsny Morawski w swoim dziele Arianie Polscy z 1906:

„Kaznodzieją zborowym był młody Piotr Stojeński, syn znakomitego francuza Piotra Statoriusa-Stojeńskiego, przybyłego do Polski r. 1549, apostoła jednobożan, wedle nauki Serweta, najpierw w Krakowie, potem w Pińczowie, gdzie pierwszy zaprowadził cześć Boga jedynego. Niezwykły to był człowiek! Po polsku wyuczył się rychło i brał udział w przekładzie biblii, po polsku miał kazanie na pogrzebie Jana Łaskiego, a tak zawładnął mową polską i tak ją polubił, że napisał gramatykę polską, pierwszą, jaka istniała. Otóż takiego męża syn, był pierwszym kaznodzieją zboru, pierwszym zarządcą szkół w Lusławicach. Błoński Abram, na swej części wystawił zbór (r. 1565) i szkołę, a Taszycki utrzymywał nauczycieli. …

R. 1575 Małecki pisał o prawem małżeństwie biskupów, księży, diakonów i mnichów. Wiśniowski zaś w Lusławicach, w „Rozmowach" swych, nauczał o swobodzie żeniaczki z krewnymi według pisma świętego. R. 1578 uchwalił sejm w Warszawie, „iż się po części trafia, że niektórzy mieszkają, przeciw P. Bogu, nie z żonami, lecz z nałożnicami, z któremi się potem żenią, ustanawiamy, aby od takich żon, które nałożnicami były, dzieci albo potomstwo w żadnych dobrach nie dziedziczyły, ani żadnej prerogatywy szlacheckiej miały". „Szlachta, co imiona poprzedawszy, w mieściech mieszkają i z lichwy żyją (co zgołocieli) po kilka tysięcy złotych mając, a ziemstwa nie mając, wojnę mają służyć z sumy pieniędzy". …

Socyn wydalił się z Krakowa, nie wiedząc gdzie położyć głowę stroskaną, aż mu schronienia użyczył Błoński Abram w Lusławicach. W Lusławicach, na wysepce Wenecyą zwanej, na piąterku lamusu murowanego, okopanego i bezpiecznego, tam spokojnie odetchnął Socyn i córka jego, po matce sierota. Schorzały i znękany żył tylko nadzieją, że nie upadnie Bracia polska, jak zwał kościół wyznania swego i że się doczeka pociechy z jedynego dziecka swego. Otuchy dodawało mu, iż przybywało wyznawców zgodnych, co uznawali zasady nauki jego, a dziecku, że widocznie służyło ono zdrowe powietrze w okolicy podgórskiej.”

____

Wprawdzie nic nie wiadomo o pobycie Budnego w owej Szkole Lusławickiej, ale za to z pewnością był on tam dobrze znany. A chodzi tu o nieco teraz zapomnianego heretyka i "prekursora":

Szymon Budny (także Simon Budnii, błr.: Сымон Будны, Symon Budny, łac.: Budnius i Budnaeus, ur. w styczniu 1530 w Budnym, zm. 13 stycznia 1593 w Wiszniewie) – działacz reformacji w I Rzeczypospolitej, pastor początkowo kalwiński a następnie ariański, hebraista, biblista, tłumacz Biblii na język polski, pisarz i teolog ariański. Jeden z pionierów idei demokracji w polityce, przeciwnik kary śmierci. Pisał w języku białoruskim jako jeden z pierwszych autorów, a także po łacinie i po polsku.

Historyk Norman Davies nazwał Szymona Budnego „najwybitniejszym hebraistą XVI w.”. Budny dokonał przekładu Biblii nieświeskiej – drugiego (po Biblii brzeskiej) tłumaczenia Pisma Świętego na polski z języków oryginalnych oraz pierwszego w historii polskich przekładów dokonanego przez jedną osobę. Jego studia nad językiem hebrajskim wywarły również wpływ na późniejszych uczonych żydowskich. …

Pochodzenie i moment urodzenia Budnego pozostaje kwestią sporną. Jako jego data urodzenia przyjmowany jest rok 1530, zaś w 1544, zgodnie ze zwyczajem epoki, był już prawdopodobnie studentem Uniwersytetu Jagiellońskiego [tj. Akademii Krakowskiej]. …

Po powrocie na Litwę Budny osiadł w Klecku na dworze księcia Mikołaja Radziwiłła Czarnego, protektora kalwinizmu, gdzie powierzono mu funkcję pastora. Budny współtworzył (wraz z Ostapem Wałpowiczem, Wawrzyńcem Krzyżkowskim i Maciejem Kawęczyńskim) kalwińską drukarnię w Nieświeżu, gdzie w 1562 wydrukowano jego pierwszą książkę Katichizis… Katechizm Budnego był w istocie białoruskim przekładem Katechizmu Marcina Lutra. …

W 1572 ukazało się dzieło życia Budnego – całość przekładu Biblii znana jako „Biblia nieświeska”. Druk rozpoczęto w Nieświeżu, ale przerwano go na skutek interwencji nawróconego na katolicyzm Krzysztofa „Sierotki” Radziwiłła, który doprowadził do przeniesienia drukarni do Zasławia (lub Uzdy). Tam dokończono druk Biblii w przekładzie Budnego, stąd czasem jej nazwa Biblia Nieświesko-Zasławska. Biblia nieświeska, w odróżnieniu do Biblii brzeskiej, była tłumaczeniem dosłownym, w którym oddano „słowo za słowo”, a nie „myśl za myśl”. Przez to była, jak na XVI w., bardzo nowatorska.”

Pisma Budnego były bardzo cenione w Anglii, czego pozostałością jest pokaźny wpis w wiki:

Symon Budny was an early figure in the party in the Radical Reformation which utterly denied the divinity of Jesus Christ. Budny, along with the Greek Unitarian Jacobus Palaeologus, and the Hungarian Ferenc David, denied not just the pre-existence of Christ, which is what distinguished "Socinian" from "Arian" belief, but Budny, Paleologus and David went further and also denied invocation of Christ. Among these three Budny also denied the virgin birth. …

For all that Budny was accused of "Judaizing" by Czechowic and Sozzini, and excommunicated from the Polish-Lithuanian-Belarusian Unitarian community, Budny was still regarded as a Christian adversary in the polemical work Chizzuk Emunah (“Strengthened Faith”) of Isaac Troky, who made counter-use of Budny's historical-critical biblical exegesis."**

_____

A tymczasem niedawno, bo w 2013 otwarto w Lusławicach Europejskie Centrum Muzyki Krzysztofa Pendereckiego: Koszt inwestycji to kwota 65 mln zł, z czego

•    54 583 877,89 zł pochodziło ze środków EFRR (POIŚ 2007-2013)

•    10,5 mln zł ze źródeł krajowych (w tym 5 mln zł – budżet Województwa Małopolskiego, 4,9 mln zł – budżet Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, 0,6 mln zł – Stowarzyszenie Akademia Imienia Krzysztofa Pendereckiego, Międzynarodowe Centrum Muzyki). Przy czym, na portalu ECM można przeczytać iż:

„Idea Europejskiego Centrum Muzyki w Lusławicach odwołuje się do tradycji Szkoły Lusławickiej, założonej przez Braci Polskich i działającej w tym miejscu na przełomie XVI i XVII wieku. W 1598 roku osiedlił się tu wybitny włoski myśliciel Faustus Socyn, jeden z najważniejszych działaczy ruchu reformacyjnego w Europie a dzięki jego doktrynie Bracia Polscy stali się organizacją, wokół której gromadzili się wielcy humaniści ówczesnej Europy. Szkoła Lusławicka na wzór ówczesnych akademii prowadziła kształcenie w dziedzinach teologii, metafizyki, logiki, dialektyki, anatomii i fizyki. Przygotowywała również uczniów do trudnej sztuki prowadzenia dysput religijnych, a w dziedzinie muzyki – do wspólnego śpiewania psalmów i pieśni.”

I tak oto zamknęła się pętla, czy jak mawia Grzegorz Braun – ujawniły się nam stałe warianty gry.

___

**) "No less an expert in polemics than Monsieur de Voltaire [4] characterized the Hizzuk Emunah*** as a masterpiece in the treatment of its subject [niezupełnie - patrz postscriptum]. [5] "

[4] Review: Voltaire on Isaac of Troki’s «Hizzuk Emunah»/ Joshua Szechtman // The Jewish Quarterly Review, New Series, Vol. 48, No. 1 (Jul., 1957), pp. 53-57. Published by: University of Pennsylvania Press

[5] Here is how Prof. Heinrich Graetz characterized the importance of the seminal work of the Karaite Isaac ben Abraham of Troki for the European Enlightenment: "And when Reason, awakened and strengthened, applied the lever to shake the foundations of Christianity and demolish the whole superstructure, it was to this store-chamber that she turned for her implements.Op. cit., p. 649.

***) "one manuscript copy, modified and amplified by a Rabbinite copyist, came into the hands of the Hebraist Johann Christoph Wagenseil, who published it, with a Latin translation and an extensive refutation, under the sensational title of Tela ignea Satanae (The Fiery Darts of Satan; Altorf, 1681)... Becoming convinced by the Toledot Yeshu that the Jews were guilty of blaspheming Jesus, Wagenseil addressed to all high potentates his Denunciatio Christiana de Blasphemiis Judæorum in Jesum Christum (Altdorf, 1703), in which he implored them to restrain the Jews from mocking Jesus, Mary, the cross, the mass, and Christian teachings."

PS. 

LETTRES À S. A. MONSEIGNEUR LE PRINCE DE *****  (1767)

https://fr.wikisource.org/wiki/Page:Voltaire_-_Œuvres_complètes_Garnier_tome26.djvu/525

LETTRE IX.

SUR LES JUIFS.

...Le Rempart de la foi, écrit par un Juif nommé Isaac, trouvé en Afrique, est bien supérieur à la relation de Zéchiel, qui est très-confuse, et remplie depuérilités. Isaac est méthodique et très-bon dialecticien : 'jamais l'erreur n'eut peut-être un plus grand appui. Il a rassemblé sous cent propositions toutes les difficultés que les incrédules ont prodiguées depuis...  

Enfin les incrédules les plus déterminés n'ont presque rien allégué qui ne soit dans ce Rempart de la foi du rabbin Isaac. On ne peut faire un crime aux Juifs d'avoir essayé de soutenir leur antique religion aux dépens de la nôtre : on ne peut que les plaindre; mais quels reproches ne doit-on pas faire à ceux qui ont profité des disputes des chrétiens et des juifs pour combattre l'une et l'autre religion!

PPS.

"Wagenseil’s text of Hizzuk Emunah was reprinted for Jewish use at Amsterdam in 1705; a Yiddish translation appeared in the same place in 1717; an English translation by Moses Mocatta was printed for private circulation at London in 1851; a German translation, accompanied by a revised Hebrew text, was published by David Deutsch (2nd ed., Sohrau, 1873).

Two hymns by Isaac Troki are incorporated in the Karaite liturgy; he is also said to have composed works on Karaite ritual law."

"During the 19th century members of the Mocatta family helped found of British Reform Judaism."

https://pl.wikipedia.org/wiki/Karaimizm

 



tagi: polska  herezja 

boson
29 marca 2018 19:24
6     514    2 zaloguj sie by polubić
komentarze:
boson @boson
29 marca 2018 19:27

najnowsza wersja:

"Na przełomie XVI i XVII wieku, za sprawą założonej przez Braci Polskich szkoły, z Lusławic na świat promieniuje myśl ariańska, wraz z ideami tolerancji i duchowego braterstwa. Tutaj też, na początku wieku XX-go Jacek Malczewski uczy malarstwa i rysunku uzdolnione artystycznie miejscowe dzieci. Zamieszkując w Lusławicach Krzysztof Penderecki zamierza tę tradycję kontynuować. Idea stworzenia unikalnego ośrodka muzycznego zawiązuje się już podczas pierwszych lusławickich koncertów organizowanych latem 1980 roku.

Dwie dekady później kompozytor doprowadza do powstania stowarzyszenia a w konsekwencji – utworzenia nowej instytucji kultury. Europejskie Centrum Muzyki Krzysztofa Pendereckiego powołane do życia w 2005 roku zostaje wpisane do rejestru Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Otrzymuje status narodowej instytucji kultury."

zaloguj się by móc komentować

Maryla-Sztajer @boson
29 marca 2018 19:41

Pięknie :).

.

 

zaloguj się by móc komentować

boson @boson
29 marca 2018 20:14

***) "one manuscript copy, modified and amplified by a Rabbinite copyist, came into the hands of the Hebraist Johann Christoph Wagenseil, who published it, with a Latin translation and an extensive refutation, under the sensational title of Tela ignea Satanae (The Fiery Darts of Satan; Altorf, 1681)... Becoming convinced by the Toledot Yeshu that the Jews were guilty of blaspheming Jesus, Wagenseil addressed to all high potentates his Denunciatio Christiana de Blasphemiis Judæorum in Jesum Christum (Altdorf, 1703), in which he implored them to restrain the Jews from mocking Jesus, Mary, the cross, the mass, and Christian teachings."

zaloguj się by móc komentować

boson @boson
30 marca 2018 14:37

PS. LETTRES À S. A. MONSEIGNEUR LE PRINCE DE *****  (1767)

https://fr.wikisource.org/wiki/Page:Voltaire_-_Œuvres_complètes_Garnier_tome26.djvu/525

LETTRE IX.

SUR LES JUIFS.

...Le Rempart de la foi, écrit par un Juif nommé Isaac, trouvé en Afrique, est bien supérieur à la relation de Zéchiel, qui est très-confuse, et remplie depuérilités. Isaac est méthodique et très- bon dialecticien : 'jamais l'erreur n'eut peut-être un plus grand appui. Il a rassemblé sous cent propositions toutes lesdifficultés que les incrédules ont prodiguées depuis...

Enfin les incrédules les plus déterminés n'ont presque rien allégué qui nesoit dans ce Rempart de la foi du rabbin Isaac. On ne peut faire un crime aux Juifs d'avoir essayé de soutenir leur antique religion aux dépens de la nôtre : onne peut que les plaindre; mais quels reproches ne doit-on pas faire à ceux quiont profité des disputes des chrétiens et des juifs pour combattre l'une et l'autre religion!

 

zaloguj się by móc komentować

boson @boson
30 marca 2018 15:11

PPS.

"Wagenseil’s text of Hizzuk Emunah was reprinted for Jewish use at Amsterdam in 1705; a Yiddish translation appeared in the same place in 1717; an English translation by Moses Mocatta was printed for private circulation at London in 1851; a German translation, accompanied by a revised Hebrew text, was published by David Deutsch (2nd ed., Sohrau, 1873).

Two hymns by Isaac Troki are incorporated in the Karaite liturgy; he is also said to have composed works on Karaite ritual law."

"During the 19th century members of the Mocatta family helped found of British Reform Judaism."

https://pl.wikipedia.org/wiki/Karaimizm

 

zaloguj się by móc komentować


zaloguj się by móc komentować