-

boson : nihil est sine ratione

Czy Rzeczpospolita była mocarstwem?

***

Czy Rzeczpospolita była mocarstwem? Taa… a może imperium nawet, co?! Już widzę tłum wykształconych (inaczej) prześmiewców wydymających wargi… A owszem, Rzplita nie była wprawdzie imperium, bo nie taka była jej misja, ale warto wiedzieć, że to właśnie nie kto inny jak Anglicy, budując swoje wszechświatowe imperium, tak właśnie RON określili…

A wszystko to przez wielką a mocno zapomnianą postać – Wawrzyńca Goślickiego, biskupa polskiego i wybitnego politologa. Albowiem to na przełomie XVI i XVII wieku, Rzplita była rzeczywiście wielkim mocarstwem nie tylko militarnie i „geograficznie”, ale także intelektualnie i politycznie. Nasza unia lubelska z 1569 zrobiła kolosalne wrażenie w całej Europie, czego jednym z przejawów był wielki sukces dzieła Wawrzyńca Goślickiego – De optimo senatore libri duo opublikowanego w łacinie w Wenecji w 1568.

Nie dość, że po łacinie czytała je cała Europa (z Johnem Dee na czele**), to mimo wszystko w 1598 wydano (po raz pierwszy) w Londynie jego tłumaczenie na angielski, ze znamiennym dodanym podpisem ― „Consecrated to the honour of the Polonian Empyre” (= „ku czci polskiego imperium”) – patrz obrazek wyżej.

Jak ważne było i jest to dzieło dla Imperium („It was a political and social classic, widely read at the time of its publication”) niech świadczy fakt, że poświęcono mu w Wikipedii osobny wpis jedynie w dwu językach – w łacinie i właśnie po angielsku…

Mało tego, sam Szekspir raczył był w Hamlecie odnieść się do tego dzieła wprowadzając postać Poloniusza… więcej można o tym poczytać np. tutaj. Niestety, po polsku dzieło Goślickiego ukazało się dopiero w roku... 2000 i jest bardzo trudna do zdobycia***.

A tymczasem w Anglii, rozprawę „Goślickiego kilkakrotnie wznawiano: w 1598 The Counsellor exactly portraited in two books, którego ponowna edycja w 1607 nosiła tytuł A Common Wealth of Good Counsaile. W 1660 niejaki J. G. wydał traktat The Sage Senator, stanowiący zniekształconą przeróbkę wcześniejszego tłumaczenia. Kolejny raz traktat został przetłumaczony i opublikowany przez W. Oldisworthe’a w roku 1773 jako The Accomplished Senator in two books written, którego reprint ukazał się w roku 1992 nakładem American Institute of Polish Culture (Miami). Z kolei w USA mozna napotkać przeświadczenie, że treściami traktatu inspirowali się m.in. Thomas Jefferson i Thomas Paine, tworząc konstytucję USA.

Pod koniec życia pisał kolejny traktat De hereticis. Rozprawy tej nie ukończył, zaś jej autograf został najprawdopodobniej, wraz z innymi rękopisami, spalony przez Niemców po upadku Powstania Warszawskiego.”

Trzeba nam do tego dołożyć wielkie poselstwo Działyńskiego w Londynie w 1597 i jego następstwa, aby właściwie ocenić czym była Rzeczpospolita za panowania Zygmunta III Wielkiego.

___

**) De optimo senatore odnaleźć można w sporządzonym w roku 1583, katalogu książek Johna Dee.

***) Wawrzyniec Goślicki, O senatorze doskonałym księgi dwie, w których są wyjaśnione obowiązki urzędników oraz szczęśliwe życie obywateli i pomyślność państwa, tłum. Tadeusz Bieńkowski, oprac. Mirosław Korolko, s. XVIII, [II], 562 – Kraków, Arcana, 2000.

___

PS. Na naszą pociechę - wspaniały "student" Goślickiego:

http://boson.szkolanawigatorow.pl/czy-rzeczpospolita-bya-mocarstwem#60100

 



tagi: imperium  polska 

boson
1 lipca 2018 09:22
15     1073    4 zaloguj sie by polubić
komentarze:
boson @boson
1 lipca 2018 10:30

jedna z niewielu pociech polskiej bryndzy humanistycznej:

https://www.academia.edu/1454510/O_Senatorze_doskonałym_studia

 

zaloguj się by móc komentować


boson @boson 1 lipca 2018 10:30
1 lipca 2018 11:24

pociecha to za słabe określenie - polska humanistyka powinna być dumna z takiego jej przedstawiciela:

https://uw.academia.edu/AleksanderStępkowski

zaloguj się by móc komentować

betacool @boson 1 lipca 2018 11:24
1 lipca 2018 15:09

O dziwo ów przedstawiciel nie wspomina o artykule o Goślickim z dość tajemniczego periodyku Silva Rerum, który zacytuję: "Redagują sowiźrzały, co Warszawy nie widziały..." dalej jest już tylko dziwniej, bo to przedsięwzięcie zostało wydane pod egidą Wydawnictwa Literackiego i to w 1981 roku.

Dotarłeś do tego?

 

zaloguj się by móc komentować

boson @betacool 1 lipca 2018 15:09
1 lipca 2018 15:34

nie można jaśniej? zawsze musi być dziwnie?

... albo na świętego nigdy...

zaloguj się by móc komentować

betacool @boson 1 lipca 2018 15:34
1 lipca 2018 17:49

https://allegro.pl/silva-rerum-1981-i7406890716.html

A w środku:

Teresa Bałukówna, Z zagadnień kariery anglosaskiej Wawrzyńca Goślickiego.

zaloguj się by móc komentować

betacool @betacool 1 lipca 2018 17:49
1 lipca 2018 17:51

Co prawda tylko fragmenty z Goślickiego, ale dostępność niezła  i cena dość atrakcyjna.

zaloguj się by móc komentować

boson @betacool 1 lipca 2018 17:49
1 lipca 2018 18:01

aaa, trzeba było od razu - wtedy to była jeszcze panna - a teraz to Teresa Bałuk-Ulewiczowa:

https://jagiellonian.academia.edu/TeresaBałukUlewiczowa

tego jej tekstu nie znam, ale do pani Teresy jeszcze wrócę, ale pojutrze, bo wcześniej tu nie mogę...

zaloguj się by móc komentować


boson @betacool 1 lipca 2018 15:09
1 lipca 2018 18:06

odpowiadając wstępnie na pytanie:

prof. S. zapewne nie cytuje panny Teresy Bałukównej, bo pisze o sprawach bardzo poważnych, a nie słownych igraszkach filologów...

 

zaloguj się by móc komentować


betacool @boson 1 lipca 2018 18:06
1 lipca 2018 18:20

Tekst Bałukówny traktuje o poważnych sprawach i sporo tu ciekawych spostrzeżeń. Jak już do niego dotrzesz, to możemy się o to trochę pospierać. 

 

zaloguj się by móc komentować

boson @betacool 1 lipca 2018 18:20
1 lipca 2018 18:28

o, nie! na to nie licz - dam z tego co mam, a Ty wtedy możesz wystąpić z tzw. słuszną krytyką. 

zaloguj się by móc komentować

boson @betacool 1 lipca 2018 18:20
1 lipca 2018 18:36

aha, zapomniałem dodać, że raz się jednak odniosę do owego Z zagadnień kariery anglosaskiej Wawrzyńca Goślickiego.

zaloguj się by móc komentować

boson @boson
2 lipca 2018 15:28

Consecrated to the honour of the Polonian Empyre vs ku czci polskiego imperium

... i kto twierdzi, że ten angielski to taki concise jest?

zaloguj się by móc komentować

zaloguj się by móc komentować