-

boson : nihil est sine ratione

Drugi cud domu Romanowych i jewrej Potiomkina

"Stało się to 12 lipca 1711 roku kiedy to pokój w imieniu cara Piotra I podpisali Piotr Szafirow i M. Szeremietiew natomiast w imieniu sułtana tureckiego – wielki wezyr Baltacı Mehmed Pasza oraz chan krymski Dewlet Girej."

Warto przyjrzeć się temu Piotrowi Szafirowi. Był to jeden z nielicznych Żydów przed 1772, który zrobił dużą karierę w Rosji, i to w jakim momencie! Ów Piotr wywodził się ponoć z polskich Żydów, jego ojciec Paweł był tłumaczem Moskali, a dziadkowie konwertowali na prawosławie kiedy Smoleńsk w 1654 przeszedł w rosyjskie ręce. Piotr posiadł niezwykłą znajomość języków obcych. Przez wiele lat był głównym tłumaczem Moskali, a następnie towarzyszył carowi Piotrowi I w jego podróżach. Został baronem i podniesiony do rangi wicekanclerza wykazał talenty dyplomatyczne najwyższej próby.

"Po nieudanej kampanii wojennej roku 1711 zaskoczył wszystkich zawierając korzystny pokój nad Prutem. Pozostał przejściowo zakładnikiem tureckim (w Zamku Siedmiu Wież) jako gwarant pokoju. Z pomocą dyplomatów holenderskiego i brytyjskiego udało mu się popsuć stosunki szwedzko-tureckie, a naprawić rosyjsko-tureckie (traktat w Adrianopolu - czerwiec 1713).

W 1718 roku Szafirow został wiceprezydentem urzędu poselskiego i senatorem, lecz w 1723 roku pozbawiono go urzędów i skazano na śmierć [malwersacja i nieuporządkowane zachowanie], którą to karę zamieniono potem na wygnanie na Syberię, a potem do Nowogrodu. Po śmierci Piotra I (1725) uwolniono go i zlecono mu napisanie książki o czynach cara (już w roku 1717 pisał panegiryki na cześć cara-reformatora). Andriej Ostermann, którego Szafirow sam wcześniej wypromował, nie dopuścił Szafirowa do wyższych urzędów po 1725 roku."

Przed I rozbiorem obecność Żydów w Rosji była tolerowana tylko wyjątkowo, ale po 1772 Ziemie Zabrane zamieszkiwało około 45 tysięcy Żydów. "Strefę osiedlenia ustanowiła Katarzyna II ukazem z 23 grudnia 1791, pragnąc powstrzymać migrację polskich Żydów na ziemie rdzennie rosyjskie. Wszyscy Żydzi zostali tym samym wypędzeni z Rosji. Jakkolwiek nawet w tej strefie zabroniono im osiedlania się na wsi, to jednak już w 1810 car Aleksander I zezwolił na przebywanie bogatym żydowskim kupcom i wojskowym poza tą linią**."

Data tego ukazu jest wiele mówiąca - w tym samym czasie w Polsce toczyły się także intensywne dyskusje nad "sprawą żydowską". Już o tym wspominałem***, ale będę musiał do tego jeszcze wrócić. Teraz chciałbym tylko wspomnieć o specjalnych kontaktach księcia Potiomkina, co to urodził się niedaleko Smoleńska w rodzinie pomniejszego oficera armii rosyjskiej, ponoć o polskich korzeniach (z Potempskich?)...

Najpierw Potiomkin spotkał wielu Żydów****, którzy mieszkali w jego podarunku od Katarzyny - majątku Krzyczew. 30 września 1777 ustanowił swoją politykę: Żydzi mogli osiedlać się na jego ziemiach, czasami w „pustych, małych gospodarstwach pozostawionych przez kozaków zaporoskich” [dobre sobie], pod warunkiem, że przywieźli pięciu polskich osadników każdy i pieniądze na inwestycje. Później uczynił to bardziej atrakcyjnym: brak podatków przez siedem lat i prawo do handlu alkoholem, ochrona przed grasującymi żołnierzami, rozstrzyganie sporów przez rabinów, pozwolenie na synagogi i cmentarze i prawo do "importowania" żon ze społeczności żydowskich w Polsce. Wkrótce Jekaterynosław i Chersoń stały się miastami częściowo żydowskimi.

Potiomkin stał się szczególnie przyjazny Joszui Zeitlinowi ze Szkłowa, wybitnemu żydowskiemu kupcowi i hebrajskiemu uczonemu, który podróżował wraz z księciem i zarządzał jego majątkami, budował miasta, organizował transakcje finansowe na zaopatrywanie jego armii, a nawet prowadził przywróconą mennicę w Kaffie na Krymie. Zeitlin „chodził z Potiomkinem jak brat i przyjaciel” - związek unikalny w historii Rosji, ponieważ Żyd pozostał niezasymilowany, przesiąknięty nauką rabiniczną i pobożnością, będąc niemal na szczycie świty księcia. Potemkin promował go do rangi „doradcy sądowego” nadając mu status szlachecki i pozwalając mu posiadać niewolników i majątki. Rosyjscy Żydzi nazywani Zeitlina, „Ha-sar” - Pan.

Potiomkin pomagał Żydom i wielokrotnie interweniował w ich obronie. Podczas podróży Katarzyny II na Krym w 1787 wsparł delegację kierowaną przez Zeitlina, która zwróciła się do niej z prośbą o powstrzymanie nazwania ich Żydami. Katarzyna przyjęła ich i postanowiła, że odtąd powinny być nazywani „jewrej” - „Hebrajczykami”. Kiedy Zeitlin starł się z bankierem księcia, Sutherlandem, Potiomkin nawet poparł swojego ulubionego Żyda przeciwko swemu ulubionemu Brytyjczykowi*****. Wielu żydowskich rabinów wkrótce dołączyło do Zeitlina w dziwacznym dworze Potiomkina pełnym mułłów i kapłanów. To doprowadziło jego krytyków do szyderstwa, iż książę faworyzował cudzoziemców „z dużymi nochalami". Nic dziwnego, że książę stał się żydowskim bohaterem. Gdziekolwiek się udał, zwłaszcza na Białorusi, tłumy podekscytowanych Żydów przygotowywały takie huczne powitania, że czasami doprowadzały go do irytacji.

Po śmierci Potiomkina Zeitlin wycofał się ze spraw biznesowych i nabył majątek z ponad 900 poddanymi. Zbudował sobie pałac na wschód od Szkłowa, gdzie umieścił ogromną bibliotekę.

CDN

___

**) W 1836 wytyczono granicę tej strefy. W 1882 car Aleksander III wprowadził Prawa majowe,które zabraniały osiedlania się Żydom na wsi i w miasteczkach poniżej 1000 mieszkańców. Na fali antysemityzmu w 1891 przeprowadzono wypędzenie ludności żydowskiej Sankt Petersburga i Moskwy do strefy osiedlenia. W latach 1881–1883 i 1903–1906 miała miejsce seria pogromów, organizowanych przez władze rosyjskie i wspierające je organizacje nacjonalistyczne (Czarna Sotnia). W ich wyniku nastąpiło załamanie struktur gmin żydowskich i wzrost antysemityzmu.

***) kim-byl-pierwszy-bankier-rzpltej/ + scypion-czyli-nasz-wloski-retinger/

****) Montefiore, Simon Sebag. Catherine the Great and Potemkin: The Imperial Love Affair

Książę upodobał sobie zdolności Zeitlina do prowadzenia interesów, a także dyskusje o teologii talmudycznej, i często byli razem. We dwóch sprawdzali nowe drogi i miasta, i wówczas Zeitlin „jeździł na majestatycznym koniu obok Potiomkina”. Podczas gdy książę przyjmował petycje, rabin „przyjmował halachiczne pytania od… uczonych. Zsiadał wtedy z konia i udzielał halachicznych odpowiedzi klęcząc”, a następnie wsiadał z powrotem na konia i jechał dalej z księciem.

*****) Ach ci nienasyceni Szkoci...Screenshot 2019-06-23 at 21.57.31.png

 

 

 



tagi: żydzi  rzeczpospolita  polska  rosja 

boson
24 czerwca 2019 08:37
6     616    2 zaloguj sie by polubić
komentarze:
boson @boson
24 czerwca 2019 08:49

Dwie ciekawostki:

Po I rozbiorze kraju w 1772 r. miasto znalazło się w zaborze rosyjskim, a dobra miejscowe Katarzyna II przekazała księciu Potiomkinowi. Potiomkin po roku 1790 [??] sprzedał dobra Hołyńskim, którzy byli właścicielami do 1917 r. Właścicielami byli m.in. Stefan Hołyński – przyjaciel Słowackiego, Aleksander Hołyński – pisarz. Krzyczew_(Białoruś)#W_zaborze_rosyjskim

...przyjaciel Juliusza Słowackiego z którym był w podróży na Bliski Wschód.

Z kolei Joszua Zitlin sponsorował m.in. Barucha Schicka, lekarza księcia Radziwiłła w Słucku:

From Prague he returned to Minsk. After some time he settled in Shklov, and there he belonged to the maskilim whose needs were supplied by the wealthy Joshua *Zeitlin of Ustye near Shklov. Toward the end of his life he lived in Slutzk, where he served as dayyan and as court physician to Count Radziwill, and where he died. Among the manuscripts he left were a book of medical cures and the translation of the second part of Euclid. Schick devoted his energies to arousing his fellow Jews to the need for studying the arts and sciences. He regarded the neglect of the sciences as caused by the exile. He repeated the accusations of his predecessor, Israel Moses ha-Levi *Zamoscz, against the fanatical rabbis and leaders who persecuted and condemned the maskilim. To restore science to its former place of honor, he pleaded for a revival of Hebrew, in which scientific works intended for his people should be written. www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/schick-baruch-ben-jacob

 

zaloguj się by móc komentować


boson @boson 24 czerwca 2019 09:08
24 czerwca 2019 11:21

3cia ciekawostka:

... uczyniło to ze Stefanii [córki Dominika] jedną z najbogatszych dziedziczek w ówczesnej Europie. Na skutek nacisków cara, młodą Stefanię wydano w 1828 roku za hrabiego Ludwika von Wittgensteina (1799-1866), carskiego generała, protestanta, urodzonego z Polki. Od jego nazwiska dziedzictwo Stefanii było nazywane tzw. „schedą wittgensteinowską”.

A ród owych Sayn-Wittgensteinów był opiekunem rodziny innego Ludwika: wittgenstein-zydowskosc-i-zydowskie-lobby/

zaloguj się by móc komentować

boson @boson
24 czerwca 2019 19:02

Ten II cud:

Piotr I wraz ze swoją 38 tys. armią znalazł się w beznadziejnym położeniu. Otaczało ich 120 tysięcy Turków oraz 70 tysięcy Tatarów krymskich. W tej sytuacji rosyjscy negocjatorzy Szafirow i Szeremietiew dostali od cara znaczne pełnomocnictwa i pieniądze na przekupienie wielkiego wezyra i urzędników delegacji tureckiej. Piotr I w zamian za uwolnienie z okrążenia gotów był zrezygnować ze wszelkich zdobyczy Rosji w III wojnie północnej, z wyjątkiem dostępu do Bałtyku w Ingrii i do pozostawienia na tronie polskim Stanisława Leszczyńskiego.

Ostatecznie, pozostawiając w Turcji sygnatariuszy układu jako zakładników, car i jego armia z pełnym uzbrojeniem mogli wyjść z okrążenia. Rosja zobowiązała się do:

  • zwrócenia Turcji Azowa,
  • zniszczenia umocnień Taganrogu oraz innych swoich twierdz na południu,
  • zezwolenia Turcji na budowę fortecy nad Donem pomiędzy Azowem a Czerkasami,
  • zatrzymania wypadów kozackich na Krym,
  • rezygnacji z Ukrainy Prawobrzeżnej i wyprowadzenia z niej oraz z Polski swoich wojsk przed upływem 3 miesięcy,
  • nie wtrącania się w wewnętrzne sprawy Polski, a więc praktycznie uznać protegowanego Szwedów na polskim tronie Stanisława Leszczyńskiego,
  • przepuszczenia do Szwecji, przez terytorium Rosji, króla Karola XII.

Warunki pokoju były bardzo ciężkie, stąd nie mógł być on trwały. Zmagania wojenne trwały jeszcze 2 lata i zakończyły się traktatem adrianopolskim zawartym w 1713 roku i potwierdzającym najważniejsze [?] postanowienia traktatu pruckiego.

zaloguj się by móc komentować

boson @boson
24 czerwca 2019 22:33

“Książę postanowił też uzbroić Żydów. To „wyjątkowe przedsięwzięcie”, będące zapewne pomysłem jego żydowskiego przyjaciela Zeitlina, zaczęło się od szwadronu kawalerii uformowanego z krzewińskich Żydów. W grudniu Potiomkin stworzył żydowski pułk zwany Izraelowskim, którego nazwa kojarzyła się z Pułkiem Izmaiłowskim. Na tym jednak podobieństwa się kończyły. Ostatecznym celem Pułku Izraelowskiego, dowodzonego przez księcia Ferdynanda Brunszwickiego, było wyzwolenie Jerozolimy dla Żydów, tak jak Potiomkin miał zdobyć Konstantynopol dla wyznawców prawosławia. Pomysł żydowskiego wojska, świadectwo wyjątkowego filosemityzmu Potiomkina i wpływów Zeitlina, trzeba uznać za bardzo osobliwy, jeśli wziąć pod uwagę rosyjski, a zwłaszcza kozacki antysemityzm. Była to też pierwsza próba uzbrojenia Żydów od czasu zburzenia Świątyni Jerozolimskiej przez Tytusa.

Książę chciał, aby Pułk Izraelowski składał się w połowie z piechoty i w połowie z kawalerii – tę ostatnią mieli tworzyć żydowscy kozacy z zaporoskimi spisami. „Mamy już jeden szwadron – informował de Ligne Józefa II. – Dzięki krótkim strzemionom brody sięgają im do kolan, a na koniach wyglądają jak małpy, tak się ich boją”. Józefa, który ulżył nieco doli własnych Żydów, zapewne to rozbawiło.”

Simon Sebag Montefiore. “Katarzyna Wielka i Potiomkin”. 

angielski-mickiewicz-czyli-romantyczna-dzuma i żydowski legion w tle

zaloguj się by móc komentować


zaloguj się by móc komentować