-

boson : nihil est sine ratione

Janusze, czyli najlepszy plan Moskwy

Janusze R. czyli sztafeta pokoleń - Janusz młodszy, bratanek naszego bohatera, na misji w Londynie - Portret księcia Janusza Radziwiłła (1612–1655) z 1632 wedle Davida Bailly (1584–1657), Muzeum Narodowe we Wrocławiu

___

Zanim dokończę tę niesamowitą historię Irlandczyków (z Ulsteru) u Lisowskiego muszę pozbierać parę kamyków do tej przebogatej mozaiki. Chciałem dotrzeć do biogramu kasztelana Janusza Radziwiłła - tego od detronizacji Zygmunta III, ale że jest tylko na papierze więc musiałem się ratować biogramem jego sekretarza. A tam jakie cymesy!

"Naborowski (Naborovius) Daniel, krypt. D. N., D. N. C. W. (1573–1640), poeta, tłumacz. Ur., być może, w Krakowie. Ojciec jego, prawdopodobnie kalwin, zubożały szlachcic, po stracie przez dziada Stanisława wsi Naborowo koło Zakroczymia przeniósł się do miasta, jak informował sam N. Janusza Radziwiłła w liście z Bazylei z 10 XII 1608. Wg niektórych badaczy (S. Kot) miał być synem ariańskiego aptekarza z Krakowa, Szymona Ronemberga [którego rodzice są nieznani...]. Nie wiadomo, skąd młody N. zaczerpnął fundusze na wyjazd na studia zagraniczne [ha, ha]. Od stycznia 1590 prawdopodobnie do maja 1593 studiował w Wittenberdze; tamże 6 V t. r. datowany jest najstarszy znany dziś wiersz poety – łaciński ośmiowiersz, zachowany w autografie w „Album Amicorum” Daniela Cramera. W czerwcu 1593 N. wpisał się na uniwersytet w Bazylei, gdzie przebywał prawdopodobnie do maja 1595. Studiował tam medycynę, ogłosił po łacinie dwie rozprawy: w r. 1593 De temperamentis disputatio medica (dedykowaną Wacławowi Leszczyńskiemu) i w r. 1594 De venenis theoremata (dedykowaną Naruszewiczom)... Prawo studiował N. w r. 1595 w Orleanie, gdzie był asesorem nacji germańskiej jako «nobilis Polonus». W marcu 1596, w drodze do Genewy, zatrzymał się w Lyonie. Od połowy 1596 r. kontynuował przez kilka miesięcy studia prawnicze w Strasburgu. Zbliżył się tam do Rafała Leszczyńskiego, przy jego rozprawie o szczęśliwości („Disputatio ethica de beatitudine…”, 1596) zamieścił łacińską odę na jego cześć. Uczył języka francuskiego Janusza Radziwiłła. W październiku przeniósł się wraz z nim do Bazylei. Nie wiadomo, co działo się z nim w l. 1597–1602. W r. 1602 został ochmistrzem dworu u Rafała Leszczyńskiego w Padwie. Tak jak i on uczęszczał na lekcje mechaniki do Galileusza w marcu i kwietniu 1602. Po powrocie do kraju w r. 1602, po 12 przeszło latach pobytu za granicą, wszedł w ścisłą służbę Radziwiłłów: Janusza, a potem Krzysztofa, i przebywał odtąd głównie na Litwie, często wyjeżdżając za granicę. Być może, że jako wysłannik ks. Janusza podróżował w sprawach politycznych do Francji w l. 1603 i 1604 i wraz z nim w r. 1606. Udział N-ego w rokoszu Zebrzydowskiego, którego jednym z przywódców był jego protektor Janusz Radziwiłł, nie jest bliżej znany. W twórczości swej (np. Nagrobek Jerzemu Hołowni, późniejsze Kalendy styczniowe… 1636, a nawet alegoryczny Cień, przypisywane mu przez Dürra-Durskiego, a zakwestionowane przez Szczerbicką Awizyje domowe) dał wyraz swemu poparciu dla idei rokoszu. Po klęsce rokoszan N. towarzyszył ks. Januszowi, który wyemigrował w lecie 1608 z kraju i osiadł w Bazylei. Stamtąd, wraz z księciem prowadzącym nadal działalność polityczną, podróżował w celach dyplomatycznych do Anglii, Francji i Wenecji. Na przełomie 1610/11 r. wrócił z dworem księcia do kraju. Wkrótce udał się do Anglii w poselstwie do króla Jakuba I z podarunkami od księcia, jeździł do Niemiec i innych krajów w sprawach księcia Janusza. Jednocześnie coraz bardziej zbliżał się do jego brata przyrodniego Krzysztofa, na którego służbę przeszedł ostatecznie po śmierci ks. Janusza pod koniec 1620 r. Na dworze ks. Krzysztofa, głównie w Dolatyczach, miał możność bliskich kontaktów z przebywającym tam licznym gronem działaczy zborowych, pisarzy i poetów (m. in. z Samuelem Rysińskim, arianinem Olbrachtem Karmanowskim). N., choć gorliwy kalwinista, miał stosunki dobre także z katolikami, zwłaszcza z bpem wileńskim Eustachym Wołłowiczem, którego rezydencję, Werki pod Wilnem, opiewał w swych wierszach (polski wiersz pt. In Werki solatium)...  Przez pewien czas był wychowawcą ks. Bogusława, syna jego byłego protektora ks. Janusza; ślad tej opieki utrwalony został w zachowanych listach poetyckich do ks. Bogusława. Opiekował się również ks. Januszem [patrz wyżej], synem Krzysztofa. Podczas rokowań pokojowych ze Szwedami w r. 1622 był dwukrotnie wysyłany do Szwedów jako subdelegat przez komisarzy pokojowych, wielokrotnie jeździł do Niemiec, głównie dla załatwienia spraw z wdową po ks. Januszu. Dopiero od r. 1633 zmniejszają się jego posługi dla Radziwiłłów. Jako cześnik i sędzia grodzki (niewątpliwie od r. 1637) osiadł w Wilnie. Jeszcze bardziej angażował się wtedy w sprawy zborowe, uczestnicząc w synodach, konwokacjach i różnych komisjach zborowych. W r. 1639 pasierb jego, Piotr Piekarski, stał się mimowolnym sprawcą rozruchów religijnych w Wilnie, co poważnie osłabiło zbór i naraziło poetę na szereg przykrości i kłopotów. Przejścia te prawdopodobnie przyspieszyły śmierć N-ego."

A tak w ogóle, to nie ma żadnej biografii x. Janusza starszego, ofkors. Jesteśmy skazani tylko na takie wilanowskie silva rerum...

Ten drugi kamyczek to niesamowity plan Moskwy z 1610 zamówiony ponoć przez Aleksandra Gosiewskiego dla Zygmunta III:

Plan robi wielkie wrażenie, szczególnie jeśli się zobaczy jego małe fragmenty (patrz niżej) - co za precyzja!! Myślę, że nawet owe plany naszego zawziętego wroga, Isaaca Massy, były jednak (sporo) gorsze...

W dodatku, była niejedna wersja owych planów "zygmuntowskich" - jedna jest ewidentnie w moskiewskim muzeum z opisem: Moscovia urbs metropolis totius Russiae Albae/ Inven I.G.P.A., coel L. Kilian. - S.l., 1618; Автор Иоганн Готфрид Филипп Абелин, Лука Килиан - a mowa tu chyba o tych dwóch dżentelmenach: https://pl.wikipedia.org/wiki/Jean_Abelin oraz https://en.wikipedia.org/wiki/Lucas_Kilian

Nie wiem jednak skąd jest ta pierwsza wersja, choć była chyba pokazywana na wystawie w Warszawie - może ktoś pomoże? Tak czy inaczej, ciekawym jak wyglądała realizacja tego przedsięwzięcia - przecież przygotowanie i wykonanie TAKICH planów musiało trwać ładnych parę lat...

Сигизмундов чертёж Москвы, гравированный в 1610 году. На фрагменте стрелкой обозначена церковь Николы Гостунского.



tagi: imperium  rzeczpospolita  polska  rosja  herezja  moskwa  kalwiniści 

boson
20 października 2018 13:48
11     894    4 zaloguj sie by polubić
komentarze:
boson @boson
20 października 2018 14:43

"Szymon Ronemberg, ruchliwy działacz ariański, który odegrał wielką rolę przy rozbiciu grupy skrajnych radykałów rakowskich w roku 1570 (por. S. L u b ie n ie c k i  Historia reformationis Polonicae, Amsterdam 1685, s. 240). Przyjazd na Morawy Ronemberga łączył się ściśle z wypadkami rakowskimi; chciał on nie­ wątpliwie w ciężkim dla zboru momencie odrzucić normy organizacyjne i połączyć się z anabaptystami morawskimi, u których, jak powiada Szoman, „gubernatio­ nem populi Dei optimam invenimus” (Chr. S a n d ius, Bibliotheca antitrinitariorum, Amsterdam 1684, s. 195), aby przez to połączenie uzyskać trwałą więź orga­ nizacyjną i udaremnić usiłowania radykałów. Jest to, oczywista, tylko hipoteza, która pomija wiele innych, istotnych zagadnień; jest wszakże rzeczą charaktery­styczną, że owe zainteresowanie arian Morawianami znika zupełnie w ciągu ro­ku 1570, kiedy to zwyciężają trzeźwe koncepcje Ronemberga. Wtedy on sam umy­wa ręce od unii (por. Korespondencja). Wydaje się rzeczą wątpliwą, aby wzmian­ki w testamencie Szomana i Nieznanej kronice ariańskiej odnosiły się do tego wyjazdu Ronemberga i starszyzny ariańskiej. Obie wzmianki mają datę 1569, pod­ czas gdy księga hutterowców notuje ten przyjazd 25.1.1570. Wspomniana wypra­wa mogła nosić charakter rekonesansu i dlatego być może milczy o niej księga anabaptystów."

http://www.rcin.org.pl/Content/36246/WA303_21090_A512-3-1958-OiR_Szczucki.pdf

zaloguj się by móc komentować

boson @boson
20 października 2018 15:20

"W 1655 roku w czasie potopu szwedzkiego zamek obsadziły sprzymierzone ze Szwedami wojska Bogusława Radziwiłła. 31 grudnia 1655, kiedy zamek oblegały wojska konfederacji tyszowieckiej, zmarł tu Janusz Radziwiłł. Po pokonaniu wspierających króla Jana Kazimierza wojsk Sapiehów Bogusław Radziwiłł wjechał do obleganego wcześniej zamku 26 lutego 1656 r. Kolejne oblężenie twierdzy było prowadzone przez szlachtę podlaską, wiską i łomżyńską pod dowództwem pułkownika Samuela Oskierki i trwało ono od kwietnia do lipca 1656 roku, gdy Bogusław Radziwiłł ponownie zniósł oblężenie. Ponownie blokada warowni, w której bronili się Szwedzi i część ich polskich stronników (w tym arianie Aleksander i Mikołaj Lubienieccy) trwała od listopada 1656 i zakończyła się zdobyciem go przez wojska wierne Janowi Kazimierzowi 27 stycznia 1657 roku. Podczas zdobywania zamku pułkownik szwedzki Erskein wysadził część murów zamkowych. Na przełomie lutego i marca twierdzę zajęły wojska brandenbursko-pruskie elektora Fryderyka Wilhelma i zwróciły go na przełomie lipca i sierpnia."

https://pl.wikipedia.org/wiki/Zamek_w_Tykocinie

zaloguj się by móc komentować

boson @boson 20 października 2018 15:20
20 października 2018 15:22

"15 grudnia 1655 roku Janusz Radziwiłł rozpoczął przygotowania do obrony Tykocina przed oblężeniem wojsk Jana Kazimierza. Prośby o wsparcie, kierowane do Karola X Gustawa, pozostały bez odpowiedzi. W nocy z 30 na 31 grudnia Janusz Radziwiłł zmarł. Na jego ciele odnotowano plamy, co mogło świadczyć o otruciu. Został pochowany w Tykocinie."

zaloguj się by móc komentować


Magazynier @boson
20 października 2018 19:00

Jest za to w angielskiej ciekawa bo symptomatyczna notka o straszym Januszu Radziwile: (LithuanianJonušas Radvila),(Belarusian: Януш Радзівіл) (2 July 1579 – 3 December 1620) was a noble and magnate of the Polish–Lithuanian Commonwealth. He was the deputy cup-bearer of the Grand Duchy of Lithuaniasince 1599, the castellan of Vilnius since 1619, and the starost of Borysów. Radziwiłł also held the title of Reichsfürst (Imperial Prince) of the Holy Roman Empire.

He married Zofia Olelkowicz Słucka on 1 October 1600. She died in 1612, and was canonized by the Belarusian Orthodox Church as saint Sofia of Slutsk thanks to her charity and miracles on the grave. Zofia's large estate (seven castles and palaces and some thirty-two villages) contributed to the already significant Radziwłł's wealth.[1] His second marriage was to Elisabeth Sofie of Brandenburg, daughter of John George, Elector of Brandenburg, on 27 March 1613 in Berlin."

... I tu następuje ów symptom, mianowicie symptom krycia Pioruna i Zamoya przez propagadnę brytyjską, albo niedoczytania np. Leitscha: "It was during Radziwiłł's life that the interests between his family and the Polish Crown began to drift apart, as the Radziwiłłs sought to increase their wealth and power, safeguard Protestantism and support ethnically Lithuanian culture." ... Hłe, hłe, hłe, że tak powiem, Mellechowicz, Hłe, hłe, hłe, w czasie jego życia ... . Bo interesty te (Korony, Króla i Radziwiłłów oraz Zamoya) zdryfowały "apart" (w różne strony) o jedno pokolenie wcześniej, właśnie za czasów Batorego, Pioruna i Zamoyskiego.

"In 1606 he joined the opposition against King Sigismund III Vasa and became one of the leaders of the Zebrzydowski's Rokosz.[1]This confederatio, an armed and legal rebellion, was aimed at weakening the king." Co znowu można skwitować sarkazmem imć Onufrego: hłe, hłe, hłe, osłabieniem króla ... 

Tymczasem tekst wilanowski poucza o niezwykle ważnych detalach stroju, paradnego oręża i biżuterii JM Janusza. 

zaloguj się by móc komentować

Magazynier @boson
20 października 2018 19:01

Plan Moskwy odlotowy. 

zaloguj się by móc komentować

Magazynier @boson
20 października 2018 19:07

"W czerwcu 1593 N. wpisał się na uniwersytet w Bazylei, gdzie przebywał prawdopodobnie do maja 1595. Studiował tam medycynę, ogłosił po łacinie dwie rozprawy: w r. 1593 De temperamentis disputatio medica (dedykowaną Wacławowi Leszczyńskiemu) i w r. 1594 De venenis theoremata (dedykowaną Naruszewiczom)..."

Wszystko jasne. Leszczyńskim zaoferował usługi profilerskie, Naruszewiczom trucicielskiem, venenis - o kim, o czym, o truciznach. Ważny agent mafii protestanckiej. Nic dziwnego, że żakowie wileńscy chcieli obwiesić jego pasierba a być może i jego samego.

zaloguj się by móc komentować

chlor @boson
20 października 2018 20:51

Warto zobaczyć na żywo ten portret. Pompon na bucie jest namalowany z tak nieludzką prezyzją, że reszta portretu traci znaczenie. Vermeer przy tym wysiada. Nie pamiętam autora.

zaloguj się by móc komentować


boson @Magazynier 20 października 2018 19:07
20 października 2018 21:10

http://ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/mikolaj-naruszewicz

W r. 1600, w kulminacyjnym momencie zatargu Radziwiłłów z Chodkiewiczami o księżnę Zofię Olelkowiczównę (córkę Janusza), jedyną spadkobierczynię olbrzymich dóbr słuckich, N. wsparł Radziwiłłów, przysyłając im wystawiony przez siebie oddział (100 koni i 100 hajduków). Na wojnę w Inflantach (1601) wystawił swym kosztem chorągiew husarii – 100 koni, sam jednak udziału w walkach nie brał. W sierpniu 1601 podejmował w Wilnie, w imieniu Radziwiłła «Pioruna», udającego się do Inflant Jana Zamoyskiego. Ostatnim jego wystąpieniem publicznym był udział w zwołanym przez Zygmunta III w marcu 1602 zjeździe senatorów litewskich w Wilnie.  N. należał do wybitniejszych przywódców protestantów litewskich. 

http://ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/stanislaw-naruszewicz

Naruszewicz Stanisław h. Wadwicz (zm. 1589), kasztelan smoleński. Był synem Pawła (zob.) i nie znanej z imienia córki «komesa Bogorii», bratem Mikołaja, podskarbiego ziemskiego lit. (zob.). Od wczesnej młodości związany był z protestantyzmem i protestanckimi przedstawicielami rodziny Radziwiłłów.

 

zaloguj się by móc komentować

boson @boson 20 października 2018 20:56
20 października 2018 21:39

David właściwie był Flamandem, a ten obraz to Autoportret z symbolami vanitas, 1651

tyle że wtedy Bailly miał 67 lat i to jego portret trzyma ów młodzieniec...

zaloguj się by móc komentować

zaloguj się by móc komentować