-

boson : nihil est sine ratione - Leibniz... a wyżej, żonkile 和紙 - Słodkowska

Kowalski z Kowala i Bursztynowa Autostrada

Kościół_parafialny_p.w._św_Urszuli_w_Kowalu_-_01.jpg

Kościół św. Urszuli

***

Miałem dziś złożyć raport z pierwszego wojażu lata AD 2017, ale niestety zmogła mnie wtedy choroba i mogę tylko opisać to co planowałem zobaczyć jadąc na południe Bursztynową Autostradą. Może mi się uda w przyszłym roku, a tymczasem gwoli nie zapomnienia…

Przede wszystkim chodziło mi o Włocławek, który należy do najstarszych miast w Polsce. „Około X wieku p.n.e. istniała tu osada kultury łużyckiej, natomiast w okresie późniejszym, około V wieku p.n.e., na terenie obecnego Włocławka funkcjonowała osada kultury pomorskiej. Otwarta osada wczesnośredniowieczna powstała w IX wieku n.e., nieopodal ujścia Zgłowiączki do Wisły. Zajmowano się w niej obróbką brązu, wytopem żelaza, hodowlą, rolnictwem, myślistwem i rybołówstwem, obecne były kontakty handlowe. Nie później niż w pierwszej połowie XI wieku powstał gród obronny, chroniony przez dwie rzeki, fosę i wał drewniano-ziemny. Powstanie grodu książęcego sprzyjało osadnictwu, rosło znaczenie Włocławka. W okresie panowania Bolesława Chrobrego był to ważny gród obok Poznania i Gniezna dla ówczesnego państwa, ponieważ wspierał on króla wojskami w ogromnej liczbie jak na ówczesne czasy (rzekomo „800 pancernych i 2000 tarczowników”).

Od 1123 miasto jest stolicą biskupstwa kujawskiego.

Zdaniem większości historyków opisujących okoliczności pierwszej lokacji, w połowie XIII wieku w najstarszej części dzisiejszego Włocławka funkcjonowały dwa miasta – miasto katedralne (dawny gród książęcy, zlokalizowany w okolicy dzisiejszego pałacu biskupiego) i miasto niemieckie („przez ludność napływową niemiecką na podgrodziu położone, zwane tak dlatego, że składało się z ludności napływowej niemieckiej”, powstałe „poprzez przywołanie zagranicznych osadników”).

Katedra_p.w._Wniebowzięcia_NMP_we_Włocławku3_N._Chylińska.jpg

Katedra p.w. Wniebowzięcia NMP, XIV/XV, XVI-XVII, 1891 Włocławek: Znajdują się tu najstarsze witraże w kościele katolickim w Polsce (z 1360 roku), nagrobek bpa Piotra z Bnina, wykonany przez Wita Stwosza, a także liczne cenne rzeźby i malowidła, do powstania których przyczynili się tacy artyści jak np. Jan Florentczyk czy Juan Correa de Vivar.

W 1255 książę kujawski Kazimierz I lokował tu miasto na prawie chełmińskim (odmiana prawa magdeburskiego), ale historycy przypuszczają, że Włocławek mógł uzyskać prawa miejskie znacznie wcześniej. Powiązanie miasta z katolicyzmem uformowało jego los na wiele wieków i kierunek jego rozwoju został uzależniony od decyzji biskupów, którzy wkrótce także przejęli na własność „niemieckie miasto”. Biskupi włocławscy byli bardzo zamożni, między innymi w XIV wieku wśród ich własności można wymienić wieś Łódź, która w późniejszym okresie rozwinie się jako jedno z największych miast Polski. Włocławek rywalizował gospodarczo z ówczesnym krzyżackim Toruniem. W latach 1308–1332, 1392 i 1431 miasto było pustoszone przez najazdy krzyżackie tak, że w 1339 trzeba było powtórnie lokować miasto na prawie chełmińskim. Podczas barbarzyńskich najazdów Krzyżacy nie oszczędzili Katedry niszcząc ją w 1329 roku. Ostatni najazd Krzyżaków miał miejsce w 1431 roku. Po Pokoju toruńskim w 1466 roku nastąpił najintensywniejszy rozwój miasta. Odbywały się w nim również szlacheckie sądy ziemskie. Zdaniem niektórych historyków, pod koniec XV wieku we Włocławku pobierał nauki Mikołaj Kopernik. Nauczycielem tego wielkiego astronoma, wówczas jeszcze młodzieńca, mógł być kanonik włocławski Mikołaj Wodka z Kwidzyna, dr medycyny zajmujący się również astronomią i astrologią, jeden z domniemanych konstruktorów zegara słonecznego, znajdującego się na katedrze włocławskiej. Włocławek był dużym ośrodkiem handlu zbożem w I Rzeczypospolitej. W 1520 r. powstała tu królewska komora celna przy porcie. W 1569 biskup Stanisław Karnkowski założył we Włocławku seminarium duchowne, które funkcjonuje do dzisiaj. Mieszczanie włocławscy posiadali własną flotyllę wiślaną, obsługującą spław towarów. W 1598 w mieście było 27 spichlerzy. Włocławek już w XVI wieku posiadał drewniane wodociągi, co dobitnie świadczy o zamożności miasta. W 1619 r. wybudowano dla seminarium nowy piętrowy budynek. Miasto zniszczone zostało przez pożar w 1620 roku (po pożarze komorę celną przeniesiono do Nieszawy), a w 1623 roku miała miejsce w nim epidemia.

Kres świetności przyniósł potop szwedzki, gdy w 1657 miasto zostało doszczętnie spalone przez Szwedów, a liczba ludności spadła do 1000 osób. W 1708 roku epidemia zabiła kilkuset mieszkańców. Po II rozbiorze Polski, od kwietnia 1793 do połowy listopada 1806 Włocławek podlegał administracji zaboru pruskiego, w ramach Prus Południowych.”

__

Raptem 14 km na południe od Włocławka leży Kowal: „Udokumentowane dzieje Kowala sięgają początków XII w. i związane są z wieloma faktami z historii Kujaw wschodnich. Nazwa miasta prawdopodobnie pochodzi od warownego grodu zwanego Kowale, wokół którego była rzemieślnicza osada kowali. Co do daty powstania tegoż grodu nie zachowały się źródła pisane, które ten fakt mogłyby udokumentować. Należy domniemywać, iż nastąpiło to w początkach tworzenia się polskiej państwowości. Osadnictwu na tym terenie sprzyjały warunki geograficzne i obronne. Na wyspie dużego, nieistniejącego już jeziora, nazywanego ówcześnie Krzewiata, znajdował się zapewne warowny gród wraz z podgrodziem.

Pierwsza wzmianka o Kowalu datowana jest na 20 stycznia 1185 r... W 1262 r. Kazimierz I kujawski (ur. ok. 1211, zm. 14 grudnia 1267) podpisał szereg znaczących dla późniejszego rozwoju Kowala dokumentów. Książę traktował gród jako jedną z wielu swoich rezydencji. Jednak data uzyskania praw miejskich przez Kowal nie jest znana. Możliwe, że już za jego panowania wieś przeniesiona została na prawo niemieckie, bowiem w kilka lat po jego śmierci występuje Jan, sołtys kowalski. Jan Długosz w Kronikach podaje, że w 1327 Kowal był grodem. Natomiast w dokumentach Władysława Łokietka z lat 1296–1327 widnieje informacja, że pierwszy kasztelan w Kowalu pojawił się w 1314. Miejscowość była usytuowana przy ważnym trakcie drogowym o znaczeniu państwowo-handlowym. Gród czy dwór był zapewne już w połowie XIII w. ośrodkiem zarządu dóbr książęcych i najprawdopodobniej dużym osiedlem targowym. Posiadał zapewne, jak wzmiankują źródła XIV-wieczne, komorę celną, dobrze funkcjonujący średniowieczny kościół oraz odbywające się tam regularnie targi i jarmarki. Wyżej wymienione sugestie z tego okresu zaświadczają, że Kowal był ośrodkiem miejskim przedlokacyjnym. Wiadomym jest, że stać się to miało przed 1370 r. Zdarzenie to łączy się z osobą Kazimierza Wielkiego. Nie budzącym wątpliwości faktem jest to, iż Kowal w latach 80. XIV w. był ośrodkiem miejskim. Ówczesny kronikarz Janko z Czarnkowa określa go mianem „oppidum” [miasto], opisując przy tej okazji zajęcie Kujaw brzeskich przez wojska mazowieckie w 1383 r., jak też walki księcia płockiego Siemowita IV w 1384 r.

Znaczącym faktem z tego okresu może być data 30 kwietnia (lub 3 kwietnia według innych źródeł) 1310 r., kiedy w Kowalu (prawdopodobnie) urodził się przyszły król Polski – Kazimierz Wielki. Na uwagę zasługuje także znaczny rozwój na omawianym terenie osadnictwa charakteryzującego się nowymi systemami upraw rolnych oraz wprowadzeniem elementów samorządności w postaci powołania urzędu sołtysa...

W królestwie zjednoczonym przez ostatnich Piastów kowalskie ziemie znalazły się w strefie przygranicznej. Ich znaczenie wzrosło z tytułu wytyczenia traktu warszawskiego przez: Patrowo, Baruchowo, Świątkowice, Rakutowo, Kowal, Gołaszewo i Brześć Kujawski. Ponadto istniał także do niego szlak poprzeczny z „Wielkopolski ku Wiśle”, przebiegający przez: Kowal, Wolę Nakonowską, Kuźnice, Lubraniec ku Wielkopolsce. Oprócz nich funkcjonowało jeszcze kilka innych lokalnych traktów, które umożliwiały przemieszczanie się ludności, przemarsz wojsk oraz prowadzenie handlu. Ponowną relokację miasta – na prawie chełmińskim – ustanowił król Zygmunt I Stary w 1519 r., co łączyło się także z przywilejami do prowadzenia jarmarków. Natomiast Zygmunt III Waza [Wielki] w latach 1593 i 1613 zezwolił miastu na utworzenie konfraterni [bractwu] literackiej z prawem wytwarzania i sprzedawania wódek oraz piwa.

Ówczesny Kowal należał do bardziej znaczących miast województwa brzeskokujawskiego. Był siedzibą starostów grodzkich, którzy sprawowali władzę administracyjną i sądowniczą (sądownictwo ziemskie i grodzkie) na terenie powiatu kowalskiego. Ostrożne szacunki mówią, iż liczył on ponad 1400 mieszkańców, którzy zamieszkiwali w ok. 240 domostwach.

W wyniku przemarszu wojsk, w czasie potopu szwedzkiego w latach 1655–1660, walk Stefana Czarnieckiego o wyzwolenie Kujaw i Mazowsza, działań militarnych prowadzonych w czasie wojny północnej w latach 1700–1721 oraz panującej w tym czasie zarazy liczba domów i mieszkańców Kowala zmniejszyła się prawie o połowę. Po zakończeniu wojny szwedzkiej w drugiej połowie XVII w. w mieście pozostało jedynie ok. 30 domów.

NB: Żydzi przyjmowali nazwisko Kowalski argumentując, że pochodzą niejako z owego Kowala, gdzie to się był urodził ich dobroczyńca, Kazimierz III, zwany wielkim.

__

POL_Dahlbergh_Brzesc_Kujawski.jpg

Erik Dahlbergh, panorama Brześcia Kujawskiego w 1657

Z kolei, 13 km na zachód znajduje się Brześć Kujawski: „Ślady osadnictwa z epoki neolitu. Od XIII w. ważny gród obronny, siedziba książąt kujawskich. W 1250 uzyskał prawa miejskie. …

Od XIV wieku Brześć był stolicą województwa brzeskiego, które po unii lubelskiej przemianowano na brzeskokujawskie. Istniało ono aż do czasów rozbiorów. Był także siedzibą sądów szlacheckich: ziemskiego i grodzkiego, które w mieście urzędowały aż do rozbiorów.

Przez cały okres wojen z zakonem krzyżackim królowie polscy często odwiedzali to miasto bądź to podczas prowadzonych z Krzyżakami walk, bądź też układów. Wojna trzynastoletnia toczyła się już poza granicami ziemi brzesko-kujawskiej, a do murów Brześcia w okresie następnych 200 lat nie miała już dotrzeć żadna nawałnica wojenna.

Brześć w XVI i XVII w. stanowił ośrodek handlu zbożem, podupadły po wojnach szwedzkich.



tagi: polska  miasta 

boson
13 czerwca 2018 09:43
11     837    5 zaloguj sie by polubić
komentarze:
boson @boson
13 czerwca 2018 11:22

ot.

szok w Anglii - zamykają "Wesołego (węgierskiego) Husarza":

https://en.wikipedia.org/wiki/The_Gay_Hussar

zaloguj się by móc komentować

boson @boson 13 czerwca 2018 11:22
13 czerwca 2018 11:46

"On demobilisation, Victor went to work for A Mr. Robert Maxwell, who instructed him to rent an office in Trafalgar Square to post German newspapers to PoWs in Britain."

http://gayhussar.co.uk/pdf/GHHistory.pdf

zaloguj się by móc komentować

Zbigniew @boson
13 czerwca 2018 12:12

Jakieś fatum, czy co? Miasta, które były pośrednikami w handlu zbożem (pewnie też solą, drewnem, potażem...) zostały mocno ukarane w czasach najazdów szwedzkich. Handel zbożem ostatecznie został dobity przez carskie represje po Powstaniu Styczniowym, kiedy to 1871 roku przeprowadzono formalną likwidację Spółki Żeglugi Parowej na Rzekach Spławnych Królestwa hrabia Zamoyski et Compania. Część taboru sprzedano armatorom rosyjskim (tj. Etruskom z Polesia), pozostałe 3 parowce i 20 gabar zakupił na zasadach publicznego przetargu za sumę 55 tysięcy rubli Fajans...

zaloguj się by móc komentować

boson @Zbigniew 13 czerwca 2018 12:12
13 czerwca 2018 12:16

jakie fatum?! to była precyzyjnie zaplanowana i metodycznie wykonana wojna totalna - zaraz o tym dam krótką notkę...

zaloguj się by móc komentować

Zbigniew @boson 13 czerwca 2018 12:16
13 czerwca 2018 12:52

Z mojej strony była to tylko mała ironia. Ostatnio zaciekawiła mnie sprawa, jakie interesy prowadziły nadwiślańskie klasztory, na jaką skalę zajmowali się usługami spedycyjnymi. I czy to była sieć? 

zaloguj się by móc komentować

boson @Zbigniew 13 czerwca 2018 12:52
13 czerwca 2018 13:19

ok

myślę, że po prostu swoje własne - Wisłą wtedy spławiali "bezpośrednio" nawet indywidualni "właściciele"

zaloguj się by móc komentować

Zbigniew @boson 13 czerwca 2018 13:19
13 czerwca 2018 14:37

Ryza wiślana (tj. spływ) nie była prostą sprawą, trzeba było mieć statki - szkuty, dubasy, galary, komiengi, kozy, baty, byki i załogi do obsługi tych jednostek pływających. Mnie ciekawi sprawa, czy były "przedsiębiorstwa" oferujące fracht i kredyt frachtowy tak jak to czynił Andrzej hr Zamoyski w XIX wieku.

 

zaloguj się by móc komentować


boson @Zbigniew 13 czerwca 2018 14:37
13 czerwca 2018 14:53

"W 1862 roku skrytykował pismo podpisane przez biskupa Jana Marszewskiego domagające się utrzymania świeckiej władzy papieża."

http://www.niedziela.pl/artykul/12176/nd/bp-michal-marszewski-a-powstanie

zaloguj się by móc komentować


zaloguj się by móc komentować