-

boson : nihil est sine ratione

"...nieprzyjaciele Polski są prawie zawsze nieprzyjaciółmi wielkoduszności i męstwa..."

Na Stulecie nie możemy zapominać o wyjątkowych przyjaciołach Polski. Pisałem tu sporo o Amerykaninie, Robercie H. Lordzie - i jego wielkiej walce o Polskę. Teraz chciałbym przypomnieć postać Belga z Edynburga, profesora Karola Saroléa, który napisał apologię Polski, opublikowaną w 1922 pt. Listy o Polsce. W przedmowie tak napisał**:

Bo Polak nie może być nacjonalistą. Nigdy nie był nacjonalistą w sensie niemieckim i jako pierwszy stosował zasadę federalną w swoich stosunkach z innymi narodowościami, żyjącymi pod zwierzchnictwem państwa polskiego. Polska zbyt mocno ucierpiała z powodu agresywnego nacjonalizmu Niemiec, Rosji i Austrii by ją zwiodła nacjonalistyczna herezja. Polska może być tylko wierna sobie, wypełniając międzynarodową misję, jaką na nią nakłada historia i geografia.

Wstęp do Listów napisał sam Gilbert K. Chesterton - oto uderzające jego fragmenty (cały oryginalny wstęp - poniżej):

"Moja instynktowna sympatia do Polski zrodziła się pod wpływem ciągłych oskarżeń, miotanych przeciwko niej; — i rzec mogę, — wyrobiłem sobie sąd o Polsce na podstawie jej nieprzyjaciół. Doszedłem mianowicie do niezawodnego wniosku, że nieprzyjaciele Polski są prawie zawsze nieprzyjaciółmi wielkoduszności i męstwa. Ilekroć zdarzyło mi się spotkać osobnika o niewolniczej duszy, uprawiającego lichwę i kult terroru, grzęznącego przy tym w bagnie materialistycznej polityki, tylekroć odkrywałem w tym osobniku, obok powyższych właściwości, namiętną nienawiść do Polski. Nauczyłem się oceniać ją na podstawie tych nienawistnych sądów i metoda okazała się niezawodną...

Ktoś, kiedyś, powiedział Anglikowi, że Polacy są uosobieniem anarchii. Anglik uważa to po dziś dzień za pewnik niezachwiany, jakkolwiek zgoła już nie wie, kto mu to pojęcie przekazał, a tym bardziej, skąd ono się wzięło u osobnika, któremu je zawdzięcza. Otóż informatora nie potrzeba daleko szukać. Jest to ten sam nauczyciel, który tak skwapliwie tłumaczył angielskiemu uczniowi, że ekspansja Niemiec na koszt Belgii i Danii jest koniecznością dziejową, zgodną z przyrodzonym prawem niemieckiego narodu, a [fałszerstwo] emskie niewinną [ceremonią], mającą na celu zabezpieczenie bogobojnych Prus przed zachłannym imperializmem Francji. Jest to ta sama zdradziecka potęga, która domagała się wolności mórz, a potem zamordowała kapitana Fryatt’a za akt samoobrony przeciwko piratom. Tą zaś potęgą, tym wiecznym i jedynym podżegaczem jest Niemiec, mający na swe usługi, — zwłaszcza gdy o polską sprawę chodzi, — niemieckiego żyda."

__

LETTERS ON POLISH AFFAIRS INTRODUCTION By G. K. CHESTERTON

THESE lines, hasty as they are and unworthy of so great a subject, appear in this place because I feel that no one should lose the chance of saying a word for the disputed but vital cause of the Polish nation. Though I cannot claim, and indeed very few can claim, the detailed historical knowledge of the author of this book, I can certainly claim to have been  from the first a partisan of the Polish ideal, even when my sympathy was mainly an instinct. The instinct was never a prejudice, or even what is commonly called a sentiment. It was not one-sided ; for I had heard next to nothing on the Polish side. It was not founded in praises of Poland ; for, as Professor Sarolea points out, praises of Poland in this country are unnaturally rare. It was almost entirely founded on the denunciations of Poland, which were by no means rare. I judged the Poles by their enemies. And I found it was an almost unfailing-truth  that their enemies were the enemies of magnanimity and manhood. If a man loved slavery, if he loved usury, if he loved terrorism and all the trampled mire of materialistic politics, I have always found that he added to these affections the passion of a hatred of Poland. She could be judged in the light of that hatred ; and the judgment has proved to be right.

Every one of the facts that have since appeared has proved it to be right. Every action of the Poles has confirmed the sympathy and confounded the prejudice, a prejudice once unfortunately very widespread in our own Press and public opinion. The internationalists represented the Poles as wildly wrong in their claims against Prussia in Silesia. The Poles were adjudged to be almost entirely right by that very international tribunal which the internationalists set up as their ideal. The Poles were described as "hysterical children," incapable of discipline or practicality or of anything except anarchy. The hysterical children answered by inflicting the only practical defeats that have fallen upon Bolshevism, and breaking it on the field of battle, while we could only rail against it in the newspapers and surrender to it in the mart.

Amid so much that is interesting, therefore, the greatest interest of this book will be found in the Letter on the Conspiracy against Poland. There are, of course, dupes as well as conspirators, and what is hatred in the few is only ignorance in the many. But if we ask to what the tradition can really be traced, it is certain that its origin is simply and solely in something that we knew for five years under the name of " Kultur."

Middle Europe is a sinister phrase in more senses than one. Middle Europe has played the part of a middleman. It has done so in the most customary sense of cheating both parties. The German, as he would express it, has been the interpreter between the Western Europe of French and English and the Eastern Europe of Poles and Russians. In any case, the interpreter is a translator, and certainly in this case the translator is a traitor. Most Russian ideas of Western civilisation were simply German ideas of German civilisation. But it is equally true of most Western ideas of Eastern barbarism, even of the whole idea that all Eastern things were barbaric. Above all, this was the cause of the inconceivable delusion that the high civilisation of Poland is barbaric. It is one of the thousand cross-purposes created by this mystification of Mittel-Europa. Somebody said that Petrograd, significantly called Petersburg, was a window looking to the West. It is almost equally true that Berlin was the one window really looking to the East. In short, the Western nations, and especially the commercial nations of England and America, always saw Eastern Europe' through a German professor's spectacles. And those goblin goggles, if they sometimes magnified Russia, always diminished Poland.

Now the deepest delusions of Teutonism, even when they are stricken, die very slowly. The patriotic Englishman is still largely unconscious that about three-quarters of his native prejudices were taught to him by a German spy. Indeed I suppose it is the definition of a prejudice that it is an opinion held by somebody who has forgotten where it came from. Somebody told the Englishman that the Poles are an anarchical sort of people. The Englishman feels as if he knew it for a fact, though as a fact he has forgotten who told him, or who professed to know it at all. As a matter of fact, the authority which told him was the same authority which told him that Germany was bound by a law of nature to expand at the expense of Belgium and Denmark. It was the same that told him the Ems forgery was a mere formality, enabling the simple piety of Prussia to defend itself against the immoral militarism of France. It was the same authority which asked for the freedom of the seas, and then murdered Captain Fryatt for defending himself against pirates. There never was any other authority, except one which happened to be in close alliance with it the German Jew, who was in this matter  working with the German. The Jew had indeed his own national quarrel with the Polish peasant, and even with the Polish squire. Since the Jew has become a Bolshevist, he may possibly state that quarrel in a manlier fashion as befits a nation. In this sense it is all to the good when the Jew becomes a Bolshevist, as when he becomes a Zionist. He is attacking Europe frankly and courageously along a line of his own. But until the birth of Bolshevism, though the German Jew might be Jewish in his motive, he was German in his theory. It was Teutonism that he invoked from the first against the Poles, as he invoked it at the last against the Belgians. It was in his capacity of golden-haired Nordic giant, that Herr Moses Mendoza*** trampled on the Catholic relics and the broken Polish sword.

But the chief source of the prejudice was Prussia ; and that low type of imperialism which she spread in Europe. In a world of many remaining evils and bewilderments, we may safely say that this imperialism will pollute it no more. The virtues that thrive with Poland are pushing their way to the surface the virtues of the peasant and the patriot. By all the instincts of historical imagination we know when those virtues are set free, and a fresh hope has come into the world. Poland can now grow to the great in something more than tragedy. And it is probable that the eyes of her children's children, looking across that very Eastern battlefield where the crowned vultures are as dead as their carrion, will follow higher and higher into the sky the flight of the silver eagle.

__

**) "For a Pole cannot be a nationalist. He never was a nationalist in the German sense of the word, and he has been the first to apply the federal principle in his relations with other nationalities living under the authority of the Polish State. Poland has suffered too much from the aggressive nationalism of Germany, Russia, and Austria, to be misled by the nationalist heresy. Poland can only be true to herself by discharging the international mission which history and geography are imposing upon her."

***) Chodzi o bohatera opowieści The Pride of Race [Duma Rasy...]: a Tale (1901), autorstwa niejakiego https://en.wikipedia.org/wiki/Benjamin_Farjeon

 



tagi: imperium  niemcy  polska  rosja 

boson
18 listopada 2018 12:01
53     1698    5 zaloguj sie by polubić
komentarze:
pink-panther @boson
18 listopada 2018 12:25

Wypowiedzi katolika Gilberta K Chestertona miały miejsce tuż po wielkim i zaskakującym niepowodzeniu "światowej polityki"a  zwłaszcza Czwartej Międzynarodówki, która na zjeździe w Moskwie czy też Petersburgu z zapartym tchem oglądała przesuwające się na zachód - chorągiewki oznaczające pozycje oddziałów Armii Czerwonej w pochodzie rewolucyjnym "przez trupa Polski do Niemiec i dalej na zachód".  "Cud nad Wisłą" miał nas kosztować bardzo drogo zarówno w antypolskiej propagandzie niemieckiej, sowieckiej, francuskiej i brytyjskiej ale i w II WW.

PS. Czy jest szansa, żeby przetłumaczyć na polski kilka fragmentów z notki? Nie wszyscy czytają po angielsku a są tam ważne rzeczy.

zaloguj się by móc komentować


boson @boson
18 listopada 2018 13:20

ot.

Śladem karpia i bydła polskiego czerwonego – Wystawa „Via Regia – 800 lat
ruchu i spotkań”

https://docplayer.pl/17261785-Sladem-karpia-i-bydla-polskiego-czerwonego-wystawa-via-regia-800-lat-ruchu-i-spotkan.html

zaloguj się by móc komentować

przemsa @boson
18 listopada 2018 14:08

Zacznę od tego:
https://www.deon.pl/religia/kosciol-i-swiat/z-zycia-kosciola/art,34506,chesterton-trafi-na-oltarze-wkrotce-moze-rozpoczac-sie-proces-beatyfikacyjny.html

I dodam, że czytałem kilka jego książek, ale najbardziej do gustu przypadły mi kryminały z księdzem Brownem.

 

zaloguj się by móc komentować


Krzysiek @boson
18 listopada 2018 16:19

Oczywiście "a kuźnie emskie niewinną demonstracją" jest całkowicie błędnym tłumaczeniem frazy "the Ems forgery was a mere formality", która nawiązuje do słynnej "depeszy emskiej", czyli chodzi tu o "fałszerwsto emskie" autorstwa Bismarcka. Wiadomo słowo ang. "forgery" ma te dwa znaczenia, "kuźnia" i "fałszerstwo".

zaloguj się by móc komentować

boson @Krzysiek 18 listopada 2018 16:19
18 listopada 2018 16:36

dzięki - poprawiam

zaloguj się by móc komentować


boson @boson
18 listopada 2018 17:03

Most Russian ideas of Western civilisation were simply German ideas of German civilisation. But it is equally true of most Western ideas of Eastern barbarism, even of the whole idea that all Eastern things were barbaric. Above all, this was the cause of the inconceivable delusion that the high civilisation of Poland is barbaric.

Większość rosyjskich poglądów nt. zachodniej cywilizacji była po prostu niemieckimi poglądami nt. niemieckiej cywilizacji. Ale tak samo jest w przypadku większości zachodnich poglądów nt. wschodniego barbarzyństwa, a nawet owego poglądu, iż wszystkie sprawy Wschodu były barbarzyńskie. To, przede wszystkim, było przyczyną niepojętego złudzenia, że wysoka cywilizacja Polski jest barbarzyńska.

zaloguj się by móc komentować


boson @boson
18 listopada 2018 20:48

***) Chodzi o bohatera opowieści The Pride of Race [Duma Rasy...]: a Tale (1901), autorstwa niejakiego https://en.wikipedia.org/wiki/Benjamin_Farjeon

zaloguj się by móc komentować


przemsa @przemsa 18 listopada 2018 21:07
18 listopada 2018 21:10

Święty Franciszek z Asyżu oraz Święty Tomasz z Akwiniu Chestertona - warto przeczytać.

 

zaloguj się by móc komentować

jestnadzieja @boson
18 listopada 2018 21:13

Dziekuje za ciekawe tropy.

Wlasnie, przy okazji trafilam  na taki:)

http://chestertonpolska.org/barszcz-z-uszkami-dorothy-collins-o-wizycie-chestertona-w-polsce/

zaloguj się by móc komentować

Wolfram @boson 18 listopada 2018 13:20
18 listopada 2018 21:41

Plecam tekst spod linka - jest tam i czewiec i woły - i wszystko to w ... Wiadomościach Zootechnicznych.

zaloguj się by móc komentować

boson @boson
18 listopada 2018 21:51

ot.

Aga - największy magik w historii kobiecego tenisa:

 

zaloguj się by móc komentować

przemsa @jestnadzieja 18 listopada 2018 21:13
18 listopada 2018 22:04

Super, bardzo dziękuję. 

 

zaloguj się by móc komentować

genezy @jestnadzieja 18 listopada 2018 21:13
18 listopada 2018 23:29

To jest ciekawy trop ale w innym sensie: Chesterton jest tutaj oficjalnym dyplomatą UK jako katolik- to po prostu nie może być.

zaloguj się by móc komentować

genezy @boson
18 listopada 2018 23:48

"Tą zaś potęgą, tym wiecznym i jedynym podżegaczem jest Niemiec, mający na swe usługi, — zwłaszcza gdy o polską sprawę chodzi, — niemieckiego żyda."

No, panie dzieju, czy można już się do Chestertona modlić?

zaloguj się by móc komentować

genezy @przemsa 18 listopada 2018 21:10
19 listopada 2018 01:31

Można prosić o doprecyzownie dlaczego warto czytać Chestertona?

JK też kiedyś powiedział, że warto być Polakiem i wtedy zakończył konferencję. Ja jednak chciałbym usłyszeć jakąś argumentację, a nie prawdy objawione dotyczące etatów, bo tylko taka logiczna interpretacja słów JK przychodzi mi do głowy: warto być na etacie.

zaloguj się by móc komentować

boson @genezy 18 listopada 2018 23:48
19 listopada 2018 07:04

Jasne, oni wszyscy to zawsze w końcu cyniczni imperialiści, grający na polskich emocjach.

Przypominam tylko, że on ten wstęp napisał w 1922 a nie w 1939. A to już wtedy nasz zawzięty wróg - szef Bank of England zostaje chrzestnym małego Schachta a Londyn domaga się koncesji terytorialnych Polski na rzecz Niemiec:

http://boson.szkolanawigatorow.pl/londyn-grabski-i-znowu-to-banco-italiano

zaloguj się by móc komentować

przemsa @genezy 19 listopada 2018 01:31
19 listopada 2018 07:20

Ponieważ pisze ciekawie, ładnie, składnie i z sensem. Jest też pisarzem katolickim, co również może mieć pewne znaczenie. 

zaloguj się by móc komentować

Krzysztof5 @boson
19 listopada 2018 07:54

The Europeans are not all alike. The impression we get is that they are self-indulgent, self-loathing freeloaders who won’t pay for their own defense while wanting to impose their religion of global warming on the rest of the world. As Trump’s last visit to France affirmed, the ones on the western coast of Europe, the ones we rescued a couple of times, are ungrateful wretches.

But while we wait for European self-loathing to burn itself out, we should not neglect our true best-friends-forever on the continent, the Poles, who experienced history intensely in the 20th century and do not want a repeat of that in the current one.

https://www.americanthinker.com/articles/2018/11/poland_celebrated_nationalism_as_macron_derided_it_.html

zaloguj się by móc komentować

Krzysztof5 @boson
19 listopada 2018 08:02

Ktoś, kiedyś, powiedział Anglikowi, że Polacy są uosobieniem anarchii. Anglik uważa to po dziś dzień za pewnik ...

@boson zabij mnie za wklejenie w całosci,

 

Kiedy się przechodzi myślą rozmaitość głosów o polskim charakterze narodowym na przestrzeni kilku wieków naszej literatury, może przyjść refleksja taka: wielu naszych pisarzy wytykało nam różne braki i wady; tych narzekań, zarzutów, potępień, przestróg było więcej niż stwierdzeń dodatnich; jeśli więc tak wiele mamy ujemnych stron w naszym charakterze, jak to się dzieje, że dotąd trwamy, pomimo straszliwych kataklizmów historycznych, które winny by zmieść z powierzchni ziemi naród mający tyle wad! — Innymi słowy, czy nikt nie odpowiedział na pytanie, jaka jest tajemnica naszej żywotności i niezłomności, pozwalająca nam istnieć, mimo wszystkich słusznie zauważonych niedostatków?!

Wydaje mi się, że na to pytanie odpowiedziała niedawno przebyta przez nas wojna. Istotnie należymy do narodów, które gorzej niż inne urządzają sobie życie w czasach pokoju, w dobie normalnej. Wtedy górują nad nami nasze wady i utrudniają codzienny byt. Ale gdy przychodzi jakiś wstrząs historyczny, podczas którego zostają zagrożone najwyższe, najcenniejsze nasze dobra duchowe, przede wszystkim wolność narodu, objawiają się w duszy polskiej tak nieoczekiwane skarby moralne, że najbardziej niewiarogodne akty bohaterstwa i poświęcenia stają się zjawiskiem codziennym i powszechnie spotykanym. Nie moją jest rzeczą prorokować, czy zawsze tak będzie i w przyszłości, ale przetrwanie wszystkich dotychczasowych kataklizmów dziejowych da się wyjaśnić tylko ową bezwzględną przewagą anielstwa nad rubasznym czerepem w chwilach, gdy potop historii zdaje się nam grozić ostateczną i nieuchronną zagładą.

 

Konrad Górski

CHARAKTER NARODOWY POLAKÓW W OCZACH PISARZY POLSKICH

(Z historii i teorii literatury. Seria trzecia)

Czy istnieje w ogóle jakiś „charakter narodowy” poszczególnych ludów? W przekonaniu szerokiego ogółu od najdawniejszych czasów — na pewno istnieje. Dowodem tego są liczne przysłowia we wszystkich językach, odnoszące się do charakteru narodowego najrozmaitszych ludów i plemion. Oto kilka przykładów z zasobu przysłów polskich: „Gdzie Węgier — tam gniew; gdzie Słowak — tam śpiew”. — „Czego Niemiec za pieniądze nie zrobi!"”— „Niemiec jak wierzba: gdzie go posadzisz, tam rośnie”. — „Polski most, niemiecki post i włoskie nabożeństwo — wszystko to błazeństwo”. — „Mądry Polak po szkodzie”. — „Skoro Mazur podpije, wnet chłopa zabije”. — „Polak do rady, Litwin do zwady, Mazur do boju, Niemiec do stroju”. — „Rusek do czytania, Chochlak (tzn. Ukrainiec) do śpiewania, Polak do opowiadania”.

Rozpowszechnionemu przekonaniu, że istnieje pewna suma cech charakteru właściwa całej zbiorowości, musi odpowiadać jakaś rzeczywistość. Jest rzeczą zrozumiałą, że pewna grupa ludzka, związana ze sobą wspólnością pochodzenia, warunkami geograficznymi życia, tradycją historyczną i dorobkiem kulturalnym, nabywa pewnych wspólnych cech duchowych, których zespół składa się na pojęcie narodowego charakteru. Naukowe, a więc obiektywnie sprawdzalne, opracowanie tego zagadnienia jest jeszcze w powijakach; psychologii narodów, która byłaby oparta na niewzruszalnych podstawach poznawczych, jeszcze nie stworzono. Owszem, niektórzy uczeni zapuszczają się nieraz w tę dziedzinę, ale w metodach myślenia nie różnią się od pospolitych, codziennych obserwatorów rzeczywistości, którzy do naukowego, metodycznego wyszkolenia nie roszczą sobie żadnych pretensji. Jesteśmy więc zdani w tej dziedzinie na dorywczą obserwację otoczenia naszego i cudzoziemskiego, oraz na własną intuicję psychologiczną. Najczęstszym błędem, jaki tu popełniamy, jest zbyt pochopne przenoszenie zauważonych cech indywidualnych na całą zbiorowość, zbyt szybkie wnioskowanie bez dostatecznej ilości odpowiednio skontrolowanego i zestawionego ze sobą materiału obserwacyjnego. Szczególnie niebezpieczne jest to szybkie wnioskowanie o charakterze narodowym cudzoziemców; ono staje się przyczyną łatwego powstawania wzajemnych uprzedzeń i przesądów na temat rzekomych cech narodowych innych ludzi. Jeden z najwybitniejszych współczesnych uczonych polskich zauważył po dłuższym pobycie we Francji i w Anglii, że człowieka przybywającego do Francji uderzają naprzód wszystkie ujemne strony tamtejszego życia i trzeba dłużej posiedzieć, żeby się o zaletach Francuzów przekonać; w Anglii — na odwrót: pierwsze wrażenie mówi tylko o zaletach, ale jak się posiedzi dłużej, wtedy stają się dostrzegalne braki i wady. Ta kapitalna obserwacja może służyć jako cenna przestroga i zarazem ilustracja trudności, jakie czyhają na nas, gdy odważamy się na rzecz tak ryzykowną i skomplikowaną, jak wyrokowanie o charakterze narodowym cudzoziemców.

Wobec kruchości podstaw i metod naukowego opracowania tej sprawy musimy korzystać ze spostrzeżeń i wypowiedzi tych ludzi, którzy górują nieraz nad resztą społeczeństwa darem obserwacji i nade wszystko intuicją psychologiczną. Mam na myśli pisarzy narodowych, twórców literatury, będących sumieniem narodu i pełniących rolę przodowników zbiorowości. Jak się przedstawia charakter narodu polskiego w oczach pisarzy polskich? — Pełnego zestawienia wszystkich świadectw źródłowych w tym zakresie jeszcze nie dokonano. Chciałbym na tym miejscu zestawić pewną ilość głosów, które mi się wydają najbardziej charakterystyczne i dotykają spraw najistotniejszych. W związku z przeżytą niedawno zawieruchą wojenną, gdy nasze cechy narodowe mogły się rzucać w oczy bardziej niż kiedykolwiek nawet mniej bacznemu obserwatorowi, nie bez znaczenia będzie rozważenie, co na przestrzeni pięciu wieków ostatnich mówili o nas polscy pisarze.

Pierwszą charakterystykę Polaków w dziejach naszego piśmiennictwa spotykamy u Długosza. Warto ją zacytować w całości ze względu i na znaczenie tego pisarza i na doniosłość pierwszego wypowiedzenia się u nas w tej sprawie.

13

Szlachta polska — pisze Długosz — sławy chciwa, w obietnicach niesłowna, poddanym i niższym ciężka, w mowie nierozważna, nad możność rozrzutna, panującemu wierna, rolnictwu i hodowaniu bydła z zamiłowaniem oddana, dla obcych i gości ludzka i uprzejma, celuje nad innymi narodami gościnnością. — Gmin wiejski skłonny do pijaństwa, kłótni, zelżywości i zabójstwa, tak iż trudno znaleźć naród inny równie skalany zabojami i domowymi klęskami. Nie wzdryga się żadnych trudów i pracy, głód i zimno cierpliwie znosi, kocha się w zabobonach.

Chociaż Długosz wyróżnił osobno szlachtę i gmin wiejski, nietrudno zauważyć, że obie grupy wykazują bardzo podobne właściwości duchowe, te same zresztą, które podkreślać będą nieraz i późniejsi pisarze i które się do dziś dnia pospolicie za najbardziej znamienne cechy polskie uważa: odwaga, lekkomyślność, rozrzutność, gościnność, sangwiniczny temperament, wytrzymałość na trudy i cierpienia, niedbałość o wygody życia codziennego itp.

Nierównie bogatszą i szczegółowszą charakterystykę Polaków dał w sto lat później inny historyk polski, Marcin Kromer. Długosz żył i pisał w czasach, gdy Polacy trudnili się rzemiosłem rycerskim i rolnictwem, nie wychylali się poza granice ojczyzny i nie posiadali samodzielnego i bogatego życia umysłowego. Za czasów Kromera ogólny wygląd rzeczywistości polskiej uległ takim przemianom, że następca Długosza rozporządzał o wiele bogatszym materiałem spostrzeżeń, zaczerpniętych z różnych dziedzin narodowego bytu. Kromer zaczyna od scharakteryzowania umysłowości Polaków, ich zdolności w różnych kierunkach, stosunku do nauk, sztuk i rzemiosł, a potem dopiero zastanawia się nad zaletami i wadami moralnymi narodu polskiego. Pisze tak:

Umysły Polaków są otwarte i łacne, zdolniejsze być oszukanymi niż oszukiwać, raczej pojednawcze niż drażliwe, owszem, gdy się na nie zręcznie i łagodnie działa, dające się łatwo powodować, jako mamy przykład na ich uległości swym monarchom i urzędnikom. Polak jest towarzyski, grzeczny, uprzejmy i skory do gościnności tak dalece, że nawet ludzi nieznanych i obcych nie tylko rad gościnnie przyjmuje, lecz owszem zaprasza i ze wszelką uprzejmością im służy; a nie dosyć iż się chętnie skłania do towarzyskiej poufałości, lecz owszem giętki jest do przejmowania i naśladowania obyczajów tych, z którymi żyje, zwłaszcza cudzoziemców. — Mowy tych narodów, u których goszczą, chętnie i łacno się nauczają; odzież, ruchy ciała i obyczaje, jako gdzie zapatrzą, naśladować radzi, chluby z takowego wytworu szukają. Wolą się dowiadywać troskliwie o wynalazkach obcych, niż sami coś wymyślać i zgłębiać, gdyż niechętnie poświęcający się jednej jakiejś nauce lub sztuce, pragną wiedzieć wiele, choćby mniej gruntownie, a przez właściwe temu narodowi niedbalstwo, lekceważenie i unikanie ciężkiej pracy, we wszystkim, co dotyczy przemysłu i rzemiosł, lada czym zadowoleni, o staranne wykończenie rzeczy nie dbają.

Szeroko rozwodzi się Kromer nad stanem wychowania i wykształcenia w Polsce, podkreślając rozwijające się u nas w owej dobie zamiłowanie do nauk i poważne osiągnięcia w tej dziedzinie. Ponieważ XVI wiek był przeważnie okresem pokoju lub krótkotrwałych wojen, nieangażujących w walkę całego narodu, więc do obszernego omawiania naszych cnót rycerskich Kromer nie miał wcale okazji. Podkreśla tylko, że mimo długotrwałego pokoju nie zaginął w Polakach rycerski hart duszy i staranie o chwałę wojenną. Te same zewnętrzne warunki spowodowały jednak ujawnienie się innej cechy narodowej, mianowicie zamiłowania do wystawności, do wspaniałych uczt i, co za tym idzie, do pijaństwa, utracjuszostwa i życia nad stan.

Jak widzimy, Kromer nie podważa właściwie żadnego ze spostrzeżeń Długosza, ale przynosi wiele nowych o właściwościach polskiej umysłowości, które codzienna obserwacja nieustannie potwierdza, a które można by określić jako kontrast między wielkimi zdolnościami i jednoczesnym lenistwem ducha, co powoduje, że wolimy przejmować od obcych rzeczy gotowe, niż wysilać się na szukanie dróg własnych. Tak dochodzimy do stwierdzenia cechy, podkreślanej odtąd przez bardzo wielu pisarzy, moralistów i poetów, którą później w XIX wieku Słowacki sformułuje w słynnym powiedzeniu: „Pawiem narodów byłaś i papugą!” W XVI wieku obserwacja ta narzucała się nie jednemu Kromerowi. Jeden z ówczesnych polskich działaczy reformacyjnych, którego nazwisko znamy tylko w postaci zlatynizowanej, Aleksander Vitrelinus, tak pisał do szwajcarskiego teologa protestanckiego Wolpha o rozbiciu polskiej reformacji przez rozwielmożnione sekciarstwo: „Nie znaczy to, że Polska jest szczególnie płodna w heretyków, tylko nadmiernie gościnna i ponad miarę żądna wszelkich nowinek. Albowiem jeśli rozpatrzeć wszelkie posiadane przez nią dobra, zarówno cielesne, jak duchowe, nie posiada nic, czego by nie wzięła skądinąd, tak że gdyby każdy z narodów zażądał od Polaków z powrotem swoich szat, to ci nie mieliby się w co ubrać”. — Ta sama narodów zażądał od Polaków z powrotem swoich szat, to ci nie mieliby się w co ubrać”. — Ta sama

14

gorzka świadomość narzucała się Wacławowi Potockiemu, gdy umieścił w Wojnie chocimskiej ów dwuwiersz, tylokrotnie cytowany w pismach Stefana Żeromskiego:

Nikt do nas, my na wszystkie posyłamy światy

Po trunki, po korzenie, szkiełka i bławaty.

Pisarze wieku XVI nie prawili swemu narodowi wielu komplementów, toteż narzekania na rozrzutność, utracjuszostwo, zniewieściałość społeczeństwa nie schodzą z kart ówczesnej literatury. U Reja, Kochanowskiego, Górnickiego dołącza się do tego zarzut nowy: prywata, brak miłości ojczyzny, niedołęstwo w organizowaniu życia publicznego. W tym samym kierunku pójdą karcące apostrofy Skargi. Niepodobna jednak stawiać tych spostrzeżeń na równi z syntezą charakteru narodowego u Długosza czy Kromera, ponieważ wymienieni autorowie nie stawiają sprawy tak, jakoby piętnowane niedomagania ówczesnego życia były czymś integralnie tkwiącym w charakterze narodu; uważali je za objawy przejściowe i bili na alarm, by usunąć źródło złego (Skarga).

Z pisarzy XVII wieku najciekawsze spostrzeżenia o polskim charakterze narodowym zawdzięczamy Sarbiewskiemu. W swej Poetyce daje on charakterystykę różnych narodów (na użytek jezuickich przedstawień szkolnych) i o Polakach mówi w sposób następujący:

Umysł ich przejawia zdolności do wszystkiego; umysł to giętki, ale niestały, równie potężny jak opieszały. Są to pioruny, które gdy raz uderzyły, spoczywają na ziemi obok innych krzemieni. Mocniejszy w nich jest gwałtowny poryw ducha niż stały jego ruch. Wiele w nas natura rozpoczyna, ale niewiele wykańcza. Żaden naród tak prędko nie wybucha gniewem, ale żaden też tak łatwo się nie uspokaja. Żaden bardziej nie podziwia obcych zwyczajów i dążeń, ale zarazem nie ma ochoty ich naśladować. Przewrotnym zrządzeniem natury chwalimy to, czego sami nie czynimy i nie chcemy czynić: zachwycamy się dokoła rzeczami pośledniejszymi u obcych, a pogardzamy lepszymi, jeśli są nasze. Polacy nigdy nie są z siebie zadowoleni, a jeśli im się coś wydaje wielkie, to dlatego, że jest od nich odległe. Toteż ojczyznę kochają wtedy, gdy są poza jej granicami; gdy siedzą na miejscu — nienawidzą jej.

Nie przytaczam obszerniej wywodów Sarbiewskiego, gdzie mówi on o innych cechach polskich, zaznaczonych już przez poprzedników, jak cnoty rycerskie, wierność wobec króla i ojczyzny, gościnność, upodobanie do wystawnych biesiad, umiłowanie wolności i delektowanie się wymową. Ten ostatni szczegół jest nowy i związany z retorycznym gustem epoki baroku. Sarbiewski podkreśla jednak silne zamiłowanie do retoryki właśnie u Polaków, posuwając się do powiedzenia, że jak Hiszpan jest przede wszystkim teologiem, Włoch — filozofem, Francuz — poetą, a Niemiec — historykiem, tak Polak ponad wszystko — mówcą! Tu moglibyśmy snuć gorzką refleksję, że dzisiaj o zdolnościach oratorskich Polaków nikt by tego powtórzyć nie mógł.

Spostrzeżenia Sarbiewskiego idą po tej samej linii doświadczenia, którą widzimy u Kromera, ale przynoszą znaczne pogłębienie sprawy. Sprzeczne z dawniejszymi uwagami pisarzy XVI wieku mogłyby się wydawać słowa, że podziwiamy obcych, ale ich nie naśladujemy. Ale naprawdę nie ma tu sprzeczności żadnej. Sarbiewskiemu chodziło o to, że nie naśladujemy innych narodów w tym, co one mają dobrego, choć im to chętnie przyznajemy. Pisarze XVI wieku na pewno nie mieliby nic przeciwko naśladowaniu w dobrym; piętnowali pogoń za obcym blichtrem i zewnętrznością, czego i Sarbiewski nie przemilczał, choć szerzej o tym nie mówił.

Pomijam inne głosy w obchodzącej nas tu sprawie, a datujące się z XVII wieku: nie wnoszą one nic nowego; albo powtarzają to, co mówili pisarze dawniejsi, albo podkreślają jako cechę narodową objawy ściśle związane z ówczesną epoką, a więc nieaktualne ani przedtem, ani potem. Podobnie przejdziemy do porządku nad głosami z wieku XVIII. W dobie saskiej nie powiedziano nic nowego o charakterze polskim, a w dobie stanisławowskiej tendencje wieku oświecenia zwracały uwagę na zagadnienia publicystyczne lub ogólnoludzkie, nie zaś na problem narodowego charakteru. Toteż dopiero epoka romantyczna przyniesie nam w tym zakresie nowe, rewelacyjne spojrzenia na odrębności narodu polskiego w życiu publicznym i prywatnym, a sądy poetów staną się tu nieraz punktem wyjścia dla polityków, jak również dla uczonych badających przeszłość Polski. O ile bowiem wypowiedzenia poszczególnych autorów staropolskich w omawianej sprawie miały charakter spora-dyczny, o tyle w dobie romantyzmu zagadnienie charakteru narodowego uznane zostało za jeden z najważniejszych problemów kultury i życia narodu.

15

Kult własnej indywidualności narodowej należał do podstawowych punktów romantycznego poglądu na świat. Doszukiwanie się źródeł „ducha narodowego” w historii i w poezji ludowej, wyprowadzanie misji narodu z ducha jego dziejów i jego charakteru zbiorowego stworzyło podstawy dla tej ostatecznej konsekwencji romantyzmu w życiu narodów, jaką był mesjanizm, zjawisko wcale nie tylko polskie, lecz europejskie. I współczesny nam hitleryzm nie był niczym innym, jak ostatnim, doprowadzonym do karykatury i do zbrodni wydźwiękiem niemieckiego mesjanizmu, zapoczątkowanego przez filozofa-idealistę Fichtego, a niemiecki rasizm był przełożonym na język biologii echem romantycznych usiłowań, żeby ustalić niemiecki charakter narodowy. Właściwym twórcą tej koncepcji charakteru zbiorowego całych narodów i szczepów był Herder, który w swej próbie filozofii dziejów pokusił się o danie charakterystyki głównych szczepów europejskich, m.in. Słowian.

Dzisiejsi Niemcy mogą odczuwać to jako szczególną ironię, że największym chwalcą Słowian był ich narodowy poeta i filozof — Herder. Od niego wywodzi się idealizująca charakterystyka Słowian jako szczepu miłującego pokój i pracę rolniczą, obcego wszelkiej agresji, humanitarnego z natury i mającego dzięki temu odegrać wielką rolę w nadchodzących epokach ludzkości. Idee Herdera przejęli później wszyscy słowianofile, a pierwszym naszym pisarzem, który wywiódł z tego źródła nową syntezę polskiego charakteru narodowego, był Kazimierz Brodziński, autor pierwszych u nas rozważań o ,,duchu poezji polskiej”. Właśnie poprzez owego „ducha” naszej literatury starał się dotrzeć Brodziński do charakteru narodowego i wysnuł następujący wniosek:

Co do ducha poezji naszej widzimy w niej wszędzie panującą miłość ojczyzny, zapał w uwielbianiu szlachetnych obywatelskich czynów, miarkowanie w uniesieniu, imaginację swobodną, nie przerażającą, bez fantastycznych wyobrażeń, łagodną tkliwość, prostotę zbyt małej liczbie tegoczesnych obcych pisarzów właściwą, rolnicze obrazy wiejskości i rodzimego pożycia, moralność praktycznej filozofii, namiętności nieburzliwe i skromność obyczajów.

Nie ulega wątpliwości, że we wszystkich syntezach, jakie tworzyli poszczególni pisarze o charakterze zbiorowym własnych narodów, dużą rolę odgrywał ich osobisty charakter. Brodziński, człowiek miękki, łagodny, nie znający gwałtowniejszych namiętności, z łatwością przyjął Herderowską charakterystykę Słowian, przeniósł ją na naród polski i wyjaskrawił, co wywołało znaną reakcję satyryczną Mickiewicza w III cz. Dziadów. Przedstawiony tam w scenie Salon warszawski literat, który podkreśla, że „nasz naród się prostotą, gościnnością chlubi, nasz naród scen okropnych, gwałtownych nie lubi (...) Sławianie, my lubim sielanki” — jest oczywiście karykaturą Brodzińskiego.

Ale łatwiej było wyśmiać Brodzińskiego, niż uwolnić się od Herderowskiej charakterystyki Słowian. Mickiewicz przejął ją również i wyzyskał, ale zastosował tylko do życia politycznego Polski. W całokształcie ideologii Ksiąg narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego oraz w obrazie charakteru narodowego, jaki przynosił Pan Tadeusz, koncepcja Herdera i Brodzińskiego odegrała wielką rolę, doznała rozwinięcia i wzbogacenia, stając się kamieniem węgielnym Mickiewiczowskiego mesjanizmu. W ujęciu Mickiewicza na czoło polskich cech narodowych wysuwa się umiłowanie wolności i pokoju, wstręt do wszelkiej agresji, poszanowanie praw do życia każdego narodu i każdej jednostki. Z tych to właściwości narodowego charakteru wypłynął cały „duch narodowy”, przejawiający się zarówno w stosunkach międzynarodowych Polski z jej sąsiadami, jak i w wewnętrznym ustroju Polski, opartym na poszanowaniu wolności i dobrej woli obywateli, nie zaś na policyjnym przymusie. Możliwość istnienia tego rodzaju ustroju wynikała również z cech charakteru, podkreślonych w Panu Tadeuszu, a niegdyś zaznaczanych i przez takich pisarzy, jak Kromer i Sarbiewski (którego poglądów Mickiewicz znać nie mógł), a mianowicie łatwości godzenia się z wrogiem i braku wszelkich mściwych uczuć, co mogło doskonale zrównoważyć niebezpieczeństwo płynące z porywczego charakteru Polaków. Tak więc Mickiewicz nie zgodził się z Brodzińskim na rzekomy brak burzliwych namiętności w charakterze polskim, ale odkrył i podkreślił inne cechy, które pozwoliły mu patrzeć na Polaków z równym optymizmem.

Uzupełniające się poniekąd stanowiska Brodzińskiego i Mickiewicza narzuciły ludziom epoki romantycznej pewien sposób patrzenia na polski charakter narodowy. Podstawowa koncepcja nie została przez nikogo zakwestionowana, ale mogła wywołać różne reakcje, nie zawsze optymistyczne. Taką właśnie wybitnie pesymistyczną reakcją były refleksje o polskiej przeszłości i możliwościach naszego odrodzenia, wysnute przez Zygmunta Krasińskiego i utrwalone przezeń w liście do ojca

16

ze stycznia 1836 roku. Tajemnicą rozpaczliwych wniosków, jakie wysnuł Krasiński z Mickiewiczowskiego pojmowania dziejów Polski, było uleganie wówczas filozofii Hegla i jego koncepcji, że rozwój świata dokonywa się dzięki walce, dzięki nieustannemu ścieraniu się ze sobą pierwiastków przeciwnych. Jeśli więc Polska nie przejawiała ducha agresji, nie walczyła nigdy i nigdzie z własnej inicjatywy, tylko we własnej obronie pod wpływem cudzej, narzuconej inicjatywy, tym gorzej dla Polski. W takim razie źródłem naszego upadku jest przede wszystkim nasz charakter narodowy, a stąd wniosek, że na pewno w żadnej dziedzinie nic nie stworzyliśmy i że nie mamy z czego się odradzać. Posłuchajmy tych rozpaczliwych wywodów, podyktowanych przez cudzą doktrynę i odbierających zaślepionemu przez nią człowiekowi zdolność widzenia rzeczywistości.

Wszystko, co było nami — pisze Krasiński — rozprzęga się i wraca do nicości. Zginiem, jak Żydy zginęli, ale nie utrzymamy się jak oni. Choć winniśmy sobie sami. Byliśmy najniepewniejszym, najbiedniejszym, najbledszym, że tak powiem, narodem w historii ludzkości. Nic nigdy organicznego, zupełnego, całego u nas nie było: ni arystokracji, ni mieszczaństwa, ni ludu. Dlatego tak łatwo koniec przyszedł na nas. Żeby nasza arystokracja miała była z kim walczyć, jak francuska, jak angielska, byłaby była dzielną i żywotną. Życie jest to tarcie się, jest to podwójność, nie zaś jedność spokojna. A szlachta polska była jednością — sobiepańską, niedbałą o nic, bo nic się jej nie sprzeciwiało, nie nauczyła się życia, w letargu leżała; obudzenie jej było śmiercią. Szlamazarny był nasz los. Zbierało się na coś w początkach. Zdawało się, że my Słowiańszczyznę i spoim i urządzim. Garnęły się do nas narody i korony, ale z niczego korzystać nie umieliśmy. Gdzie kiedy jaki Polak był genialnym politykiem! Gdzie kiedy Polska wpływ na Europę, reakcją choćby wywarła! Dobrze gadać obcym o Turkach — ale w rzeczy samej wojny tureckie nie były u nas owocem rozmysłu i przewidywania, tylko dziełem chwilowym nieodbytej konieczności. — Wielki rozum, wielka zasługa, że kiedy przyszli Tatarzy lub Turcy, to my się bronili wtedy. Ale czyśmy przejrzeli, jakoby obalić potęgę turecką! Ale czyśmy założyli sobie ją obalić lub przynajmniej określić! Ale czyż wyprawa na Wiedeń nie była jeszcze prostym przypadkiem szczęśliwym! Że wojen u nas religijnych nie było, to tylko dowód, że nikt w nic nie wierzył mocno. O to, w co ludzie wierzą, biją się. Wojna jest znakiem życia. Naród polski bywał zawsze leniwy do wojny (...) Jedyną tradycją stanu u nas była swawola. Jedynym celem powszechnym towarzystwa — używanie. Jedynym pojęciem wolności — lenistwo. — Były u nas indywidualne cnoty i bohaterstwa, ale narodowych nie było. Tam, gdzie wielkie zbrodnie, muszą być i wielkie cnoty — bo pierwiastek zbrodni i cnoty jeden: moc ducha, ale tylko kierunki różne (mówię ja tu o zbrodniach politycznych, o wojnach i prześladowaniach, o niesprawiedliwych zaborach, o dumie i żądzy panowania). U nas było ogromne nic.

Pominąłem w tym cytacie urywki, w których Krasiński twierdzi, że nie stworzyliśmy nic w żadnej dziedzinie, ani w nauce, ani w sztuce, ani w literaturze. A pisał to wtedy, gdy w literaturze zdobywały rozgłos światowy Dziady, Księgi i Pan Tadeusz, a muzyka polska polonezem Chopina kroczyła triumfalnie przez Europę. Ale Krasiński nie był zdolny dostrzec w owej chwili nic, bo miał na oczach bielmo doktryny. Pod wpływem Hegla złorzeczył polskiej przeszłości, że nie przypomina w niczym historii skalanych krwawymi zaborami i zbrodniami państw rozbójniczych.

Pogląd Krasińskiego, wypowiedziany zresztą w korespondencji prywatnej, był w dobie romantyzmu czymś odosobnionym, ale przyszła epoka, gdy ów straszliwy list został uznany za wyraz najgłębszego spojrzenia na polską przeszłość. Tak było w okresie pozytywizmu i dlatego nie można pomijać wypowiedzi Krasińskiego jako jednostkowej i sporadycznej, bo w pewnej chwili naszych dziejów ten typ myślenia o naszym charakterze narodowym był poczytywany za wyraz wielkiej mądrości i patriotyzmu. Nie jest rzeczą przypadku, że pierwszym, który zwrócił uwagę na list Krasińskiego i ogłosił go w wyjątkach, był Józef Szujski, duchowy wódz tzw. Historycznej Szkoły Krakowskiej.

Ale w dobie romantyzmu rozległ się jeszcze jeden głos ostrej krytyki o polskim charakterze narodowym. Była to inwektywa Słowackiego w Grobie Agamemnona i Lilii Wenedzie. Bolejący nad brakiem rozumienia jego dzieł, a jednak czujący swą solidarność wewnętrzną z własnym narodem, poeta stworzył dziwną koncepcję dwoistości charakteru narodowego, składającego się z pierwiastków rubaszności i anielstwa. Od przyszłego zwycięstwa anielstwa nad rubasznością uzależnił odrodzenie narodu. Synteza była istotnie nowa i niezwykła, aczkolwiek te cechy, które w ujęciu Słowackiego składać się mają

17

na polską rubaszność — powierzchowność myślenia, pogoń za blichtrem, pęd do naśladownictwa — zostały dawno zauważone jeszcze przez pisarzy XVI wieku.

Obie romantyczne syntezy naszego charakteru narodowego doczekały się odrodzenia w literaturze XX wieku. Szczególnie popularną stała się na nowo koncepcja Mickiewiczowska bezpośrednio po powstaniu państwa polskiego w wyniku pierwszej wojny światowej. Wtedy wielu publicystów, a nawet i historyków wróciło do ujęcia naszej przeszłości i naszego charakteru narodowego w duchu Ksiąg narodu i pielgrzymstwa. Z pisarzy-artystów najpiękniej wypowiedział ją Żeromski w Wiśle oraz w Wietrze od morza. W tym ostatnim dziele antagonizm historyczny Polski i Niemiec nad Bałtykiem został ujęty jako walka między dwojakim pojmowaniem cywilizacji: materialistycznym i uduchowionym. Niemcy reprezentują zaborczość, zdeptanie jednostki i wolności, zdobycze jedynie ekonomiczne i zewnętrzne; Polska jest wcieleniem humanitaryzmu, umiłowania pracy pokojowej i wolności.

Ale o ile w zakresie życia politycznego Żeromski podkreślał zalety charakteru polskiego, wydobyte na jaw przez Brodzińskiego i Mickiewicza, o tyle w sferze życia społecznego i indywidualnego uznawał słuszność zarzutów wysuniętych przez Słowackiego. Wyrazem tego jest Duma o hetmanie, przynosząca wiele bolesnych refleksji o Polakach, choć w ostatecznych akcentach na pewno mniej pesymistyczna niż Grób Agamemnona. Żeromski skłonny jest wierzyć, że istnieją dwa odmienne od siebie gatunki Polaków, które charakteryzuje w sposób uderzająco podobny do pomysłów Słowackiego, ale jest zarazem niezłomnie przekonany o ostatecznym zwycięstwie pierwiastków jasnych nad ciemnymi i na tym opiera swą wiarę w przyszłą Polskę:

Jest w orszakach ludzi polskich geniusz lotny, jest od przemocy zamęczona czcigodna wola. — Są ludzie nowotnej Polski o duszy niebiańskiej, motyle cudnoskrzydłe rodu człowieczego, kwiaty cudowne w rubasznym pustkowiu. — Przez trud tych dusz w Polsce samotnych przysięgam, iż wydźwignie się anioł jej wewnętrzną mocą swoją z cielesnej poczwary.

Kiedy się przechodzi myślą rozmaitość głosów o polskim charakterze narodowym na przestrzeni kilku wieków naszej literatury, może przyjść refleksja taka: wielu naszych pisarzy wytykało nam różne braki i wady; tych narzekań, zarzutów, potępień, przestróg było więcej niż stwierdzeń dodatnich; jeśli więc tak wiele mamy ujemnych stron w naszym charakterze, jak to się dzieje, że dotąd trwamy, pomimo straszliwych kataklizmów historycznych, które winny by zmieść z powierzchni ziemi naród mający tyle wad! — Innymi słowy, czy nikt nie odpowiedział na pytanie, jaka jest tajemnica naszej żywotności i niezłomności, pozwalająca nam istnieć, mimo wszystkich słusznie zauważonych niedostatków?!

Wydaje mi się, że na to pytanie odpowiedziała niedawno przebyta przez nas wojna. Istotnie należymy do narodów, które gorzej niż inne urządzają sobie życie w czasach pokoju, w dobie normalnej. Wtedy górują nad nami nasze wady i utrudniają codzienny byt. Ale gdy przychodzi jakiś wstrząs historyczny, podczas którego zostają zagrożone najwyższe, najcenniejsze nasze dobra duchowe, przede wszystkim wolność narodu, objawiają się w duszy polskiej tak nieoczekiwane skarby moralne, że najbardziej niewiarogodne akty bohaterstwa i poświęcenia stają się zjawiskiem codziennym i powszechnie spotykanym. Nie moją jest rzeczą prorokować, czy zawsze tak będzie i w przyszłości, ale przetrwanie wszystkich dotychczasowych kataklizmów dziejowych da się wyjaśnić tylko ową bezwzględną przewagą anielstwa nad rubasznym czerepem w chwilach, gdy potop historii zdaje się nam grozić ostateczną i nieuchronną zagładą.

zaloguj się by móc komentować

Grzeralts @przemsa 19 listopada 2018 07:20
19 listopada 2018 08:55

Otóż to. Moje jedyne kryterium czytania czegokolwiek poza PŚ i literaturą fachową: przyjemnie się czyta.

zaloguj się by móc komentować


genezy @boson 19 listopada 2018 07:04
19 listopada 2018 09:20

Z całą pewnością modus operandi to granie na emocjach i niekoniecznie polskich. My dostajemy kota jak ktoś o nas na zachodzie coś dobrze napisze a Chesterton jest w swoich opiniach o Polakach bardzo mocno przesłodzony co powoduje, że dostajemy podwójnego kota.

zaloguj się by móc komentować

boson @genezy 19 listopada 2018 09:20
19 listopada 2018 09:25

sory, ale kota to ty masz na punkcie anglosaskiego chłamu takiego choćby ten o suzanie, no i sam to dopiero jedziesz frazesami...

a ja pisałem to akurat "punktowo", z okazji 100-lecia

zaloguj się by móc komentować

genezy @boson 19 listopada 2018 09:25
19 listopada 2018 09:39

Możliwe, że mam kota na tym punkcie, można o tym podyskutować, ale to nie jest argument w tej akurat dyskusji. Przytoczyłem fragment wypowiedzi Chestertona o wiecznym i jedynym podżegaczu czyli Niemcu i to też jest z okazji 100-lecia, a o podżegaczach Chesterton musiał wiedzieć, był bardzo inteligentny jak zapewnia nas wiki. Przypominam, że Anglia była wtedy Imperium i nie takie sprawy jak Polska były na agendzie.

zaloguj się by móc komentować

boson @genezy 19 listopada 2018 09:39
19 listopada 2018 09:46

myślisz, że wiedział o podżegaczach z Nowego Jorku?

zaloguj się by móc komentować


genezy @boson 19 listopada 2018 09:49
19 listopada 2018 10:00

Ale to złudzenie jest jak najbardziej pojęte. Myślisz, że tacy np. Amerykanie zrolowali Indianom rolę przez swoje niepojęte złudzenie?

zaloguj się by móc komentować

boson @genezy 19 listopada 2018 09:39
19 listopada 2018 10:01

Chesterton nie był narzędziem Londynu, ale miał własną - KATOLICKĄ - agendę, którą - twierdzę to serio - heroicznie realizował

zaloguj się by móc komentować

boson @genezy 19 listopada 2018 10:00
19 listopada 2018 10:05

chłopie - nas zrolowali Prusacy z Holendrami (przy pewnej pomocy Szkotów) - Imperium akurat nie chciało rozbioru Polski - kapujesz?

zaloguj się by móc komentować

genezy @boson 19 listopada 2018 10:05
20 listopada 2018 02:41

nihil est sine ratione- nie chciała? Polacy byli/są nieświadomym narzędziem służącym do osłabiania albo Niemiec, albo Rosji (teraz z małą korektą na strefę buforową na wschodzie)- czy jesteśmy państwem czy nie. Jakby nie chciała to by nam pomagała, a to nigdy nie nastąpiło. Co nas może dziś obchodzić Chesterton? Na śmietnik z jego wypocinami typu dystrybucjonizm (a propos rolowania). A Chesterton nie był narzędziem, był przecież poddanym- nothin' personal, it's strictly business.

zaloguj się by móc komentować

boson @genezy 20 listopada 2018 02:41
20 listopada 2018 18:30

Co mam ci odpowiedzieć - że na śmietnik to z Cohenem, a Chestertona warto czytać? I tak nie uwierzysz, a powiesz "it's personal"...

Imperium nie było i nie jest Panem Bogiem - nie jest w stanie wszystkiego kontrolować/przewidzieć, a że Prusy i Rosja same miały imperialne zapędy, to im nasze rozbiory właśnie "umożliwiły" - Londyn po prostu nie dał rady ich powstrzymać, bo wykorzystali jego uwikłanie w Ameryce.

zaloguj się by móc komentować

genezy @boson
20 listopada 2018 20:12

Ale ja się zgadzam- na śmietnik z Cohenem, ale najsampierw trzeba zrozumieć jak to (Cohen) działa(ł). Odkrył swoją metodę na generowanie kasy: Suzanne była wierszem, wcale nie miała być wyśpiewana, a już zupełnie nie przez Cohena. Ale trafił na żyłkę złota jak to zaśpiewał (do połowy i się ukrył) i zobaczył reakcję widowni. Cohen nawet wyprodukował płytę do współki z Philem Spectorem, tej łajzy nieprawdopodobnej, ale jednak łajzy nowatorskiej. “I'm afraid that if you look at a thing long enough, it loses all of its meaning.” 

Żeby jeszcze pogorszyć swoją wątpliwą reputację dodam, że umieszczam tutaj te głodne kawałki z zamysłem- nie opiszę z jakim, bo komuś ze SN nie wytrzymają nerwy i zadzwoni do pana Łukasza Święcickiego- pracy.

 

zaloguj się by móc komentować

genezy @genezy 20 listopada 2018 20:12
20 listopada 2018 20:26

Ale żeby nie przesłodzić- Chesterton działał na podobnej zasadzie- to fejk i już nie ma sensu więcej szperać w jego "pisarstwie"- w każdym razie mi wystarczy co zostało tu wcześniej zacytowane. Co ciekawe ktoś (zupełnie nie wiadomo kto) na siłę próbuje go doczepić do papieża Franciszka. 

zaloguj się by móc komentować

przemsa @Grzeralts 19 listopada 2018 08:55
20 listopada 2018 20:28

Oczywiście. Książka - pomijając wspomniane wyjątki - musi się dobrze czytać. 

 

zaloguj się by móc komentować

przemsa @genezy 19 listopada 2018 09:01
20 listopada 2018 20:32

Jeżeli oczekiwaleś, że w odpowiedzi zasiądę i poświęcę czas, by uraczyć Cię recenzją Świętego Tomasza z Akwinu lub Człowieka, który był czwartkiem, to bardzo dziękuję. Naprawdę schlebia mi myśl, że mogłeś mnie o to podejrzewać.

zaloguj się by móc komentować

przemsa @genezy 19 listopada 2018 09:39
20 listopada 2018 20:37

Niesamowite. Ty chyba naprawdę uważasz, że Anglik zawsze będzie tylko (złym) Anglikiem. Cóż z tego, za Chesterton był katolikiem. Angol to Angol i kropka. 

zaloguj się by móc komentować

genezy @przemsa 20 listopada 2018 20:37
20 listopada 2018 20:49

Nieprawda, to jest twoja nadinterpretacja, jesteś rozkojarzony: 

" Tą zaś potęgą, tym wiecznym i jedynym podżegaczem jest Niemiec, mający na swe usługi, — zwłaszcza gdy o polską sprawę chodzi, — niemieckiego żyda."

Gdzie ty tu widzisz każdego Anglika? Już raczej Chesterton jest tutaj uprzedzony. Raczej, heh! Bo to wszystko żydy panie, żydy! i szkopy- tak oto można zinterpretować te mądrości powypisywane przez Chestertona.

 

zaloguj się by móc komentować

przemsa @genezy 20 listopada 2018 20:49
20 listopada 2018 20:58

Dyskutujemy o Chestertonie i tym, który jest do niego uprzedzony, jesteś Ty. 

 

zaloguj się by móc komentować

boson @genezy 20 listopada 2018 20:26
20 listopada 2018 22:29

Zabierz nadprzyrodzone (nadnaturalne), a to co pozostaje jest nienaturalne.

“Take away the supernatural, and what remains is the unnatural.”
― G.K. Chesterton, Heretics

zaloguj się by móc komentować

genezy @boson 19 listopada 2018 07:04
22 listopada 2018 00:16

Własnie o to chodzi, że ten wstęp napisał w 1922, a nie w 1939, nie rozumiesz tego? M.in. przez tego typu "wstępy" mieliśmy błędne pojęcie o rzeczywistości, takie mianowicie, że naszym największym wrogiem są Niemcy. Zamiast jak inni po prostu nie walczyć z Niemcami, bo każdy wiedział prócz nas, że się z Niemcami nie walczy, to skoczyliśmy na główkę do tego basenu, co to go tak precyzyjnie opisał GB.

Przestańmy słuchać bredni wypisywanych przez ludzi źle nam życzących. Ja już nie pamiętam kiedy JP II to powiedział, że już dosyć się nasz naród nacierpiał i że już wystarczy (nie wiem czy to dobrze sobie przypominam, ale taki był sens tej wypowiedzi, chyba że mnie pamięć zwodzi). No więc wystarczy już, przestańmy wierzyć w brednie i się nimi nasładzać, bo dość się już nacierpieliśmy. Żadne systemy gospodarcze przychodzące do nas z Imperium nic dobrego nam nie przyniosą: czy to będzie dystrybucjonizm Chestertona, liberalizm, socjalizm czy komunizm. A propos- prof. Zyta Gilowska nie czuła się władna zdefiniować pojęcie liberalizmu, to ja ją w tym wyręczę: żaden liberalizm, ani tym bardziej komunizm, jako system o wysokim stopniu skomplikowania, nie mógłby powstać bez udziału ośrodków akademickich- to są grubymi nićmi szyte bajki, że jeden człowiek może stworzyć system gospodarczy, nawet człowiek z tak dużą głową jak Marx.

zaloguj się by móc komentować

przemsa @genezy 22 listopada 2018 00:16
22 listopada 2018 07:10

Tak, wstęp Chestertona przyczynił się do błędnej oceny rzeczywistości przez Polaków. I to jeszcze z premedytacją tak napisał, żebyśmy zrobili sobie kuku, bo źle nam życzył. A my, tępaki, łyknęliśmy to oniemiali z zachwytu, że Sam Pan z Imperium - Anglik nas chwali. 

Myślę, ze koniecznie powinieneś rozwinąć tę swoją teorię, żeby tępa gawiedź zrozumiała, iż tak naprawdę Chesterton był wrogiem Polski i Polaków. Może i do hierarchii kościelnej dotrze, że nie wolno nawet myśleć o wynoszeniu go na ołtarze, bo to zły człowiek był. Choć rzecz jasna, marne na to szanse, gdy Papieżem jest Franciszek, który Mszy w dawnym rycie nie odprawia i w ogóle wszyscy wiemy, jak podejrzana to persona. Ktoś taki na pewno nie osiągnął poziomu wtajemniczenia Genezego, by przyjrzeć szczwanego Angola. Biada nam, biada. 

 

 

zaloguj się by móc komentować

genezy @przemsa 22 listopada 2018 07:10
22 listopada 2018 09:41

Błednie i tragicznie się to dla nas skończyło.

zaloguj się by móc komentować

przemsa @genezy 22 listopada 2018 09:41
22 listopada 2018 10:13

Proszę, nie dobijaj mnie. 

EOT (to z angielskiego...)

 

 

zaloguj się by móc komentować

boson @genezy 22 listopada 2018 00:16
22 listopada 2018 14:35

łoł, to teraz Braun dla Ciebie autorytet, nie mówiąc o ZG... no koniec Świata pani Popiołkowa

zaloguj się by móc komentować



genezy @boson 22 listopada 2018 14:35
24 listopada 2018 01:16

Już to raz mówiłem- GB ma czasami (często) trafne myśli (skojarzenia), ale całość jest do d..y.

zaloguj się by móc komentować

zaloguj się by móc komentować