-

boson : nihil est sine ratione

O fatalnym zakazie z 1633

 

Capture d’écran 2018-01-19 à 14.09.29.pngFragment konstytucji z 1633.

____

31 stycznia 1633 rozpoczęły się obrady Sejmu Koronacyjnego poprzedzające koronację króla-elekta Władysława IV. Obrady te przebiegły sprawnie, ale jedna z uchwalonych wtedy konstytucji pt. O wywodzeniu szlachectwa  fatalnie zaważyła na przyszłości Rzplitej – oto jej fragment:

„A jeśliby który Szlachcic osiadszy w Mieście, handlami się bawił, y szynkami Mieyskiemi, y Magistratus Mieyskie odprawował; ten ma tracić praerogativam Nobilitatis: y kiedyby sam, albo potomstwo podczas takowych zabaw iego spłodzone, z Miasta w tym wyszedszy Iura Nobilitatis sobie chciał przywłaszczać, y Ziemskich Dobr nabywać: taki każdy za Szlachcica miany bydź nie ma, y Dobra iego TerrestriaIure Caduco każdy Szlachcic uprosić sobie po nim może.”

Nie przypadkiem stało to się raptem kilka miesięcy po śmierci Zygmunta III Wielkiego – wprawdzie Władysław IV był świetnym wodzem, ale zabrakło mu przenikliwości ojca w sprawach „administracyjno-finansowych”. Zresztą problem ten był widoczny od jego młodości…

Nie wiem jeszcze kto bezpośrednio stał za „przepchnięciem” tej konstytucji, ale niewątpliwie bardzo zainteresowani tym zakazem, czyli utrzymaniem monopolu, byli mieszczanie tudzież „przedsiębiorcy żydowscy”.

NB. Fragment diariusza sejmowego dotyczący tej konstytucji napisał mieszczanin gdański;  a sama konstytucja przeszła bez większej dyskusji...

__

PS. „Jurydyka (łac. iuridicus = prawny) – osada obok miasta królewskiego, rzadziej enklawa na gruntach miejskich, niepodlegająca władzom miejskim i miejskiemu sądownictwu.

Jurydyki istniały już w średniowieczu lecz nasilenie ich powstawania nastąpiło od XVI wieku, po uzyskaniu pełnej dominacji szlachty nad miastami. Właścicielami jurydyk była szlachta lub Kościół. W miejscach takich powstawały struktury konkurencyjne wobec ich miejskich odpowiedników, nie skrępowane przepisami i ograniczeniami miejskimi — odbywały się w nich targi, działali nie zrzeszeni w cechach rzemieślnicy (partacze)…

Jurydyki natomiast nigdy nie powstały w tzw. wielkich miastach pruskich (Toruń, Gdańsk, Elbląg, włącznie z ich patrymonium), które w przeciwieństwie do innych miast posiadały dużą autonomię prawno-ustrojową, rządziły się samodzielnie i były silne ekonomicznie.”

POL_Praga_Dahlenberg.jpg„Ratusz Pragi na rycinie Erika Dahlberga z XVII w.”

POL_Jurydyki_Warszawy.png

Jurydyki WarszawyEncyklopedia Warszawy, Wydawnictwo PWN, Warszawa 1994:
1. Stare Miasto 2. Nowe Miasto 3. Szymanowska 4. Wielądka 5. Parysowska 6. Świętojerska 7. Nowolipie 8. Kapitulna (Zadzikowska) 9. Dziekania 10. Leszno 11. Tłumackie (Tłomackie) 12. Mariensztadt 13. Dziekanka 14. Wielopole 15. Grzybów 16. i 24. Bielino 17. Stanisławów 18. Aleksandria 19. Nowoświecka 20. Ordynacka 21. Tamka-Kałęczyn 22. Bożydar-Kałęczyn 23. Nowogrodzka 24. i 16 Bielino 25. Solec 26. Golędzinów
27. Praga 28. Skaryszew-Kamion

 



tagi: polska  historia 

boson
20 stycznia 2018 10:18
12     977    12 zaloguj sie by polubić
komentarze:
gabriel-maciejewski @boson
20 stycznia 2018 10:23

To może teraz coś o jurydykach?

zaloguj się by móc komentować

boson @boson
20 stycznia 2018 10:43

"Jurydyki istniały już w średniowieczu lecz nasilenie ich powstawania nastąpiło od XVI wieku, po uzyskaniu pełnej dominacji szlachty nad miastami."

zaloguj się by móc komentować

boson @gabriel-maciejewski 20 stycznia 2018 10:23
20 stycznia 2018 10:43

"Jurydyki istniały już w średniowieczu lecz nasilenie ich powstawania nastąpiło od XVI wieku, po uzyskaniu pełnej dominacji szlachty nad miastami."

zaloguj się by móc komentować

boson @gabriel-maciejewski 20 stycznia 2018 10:23
20 stycznia 2018 10:46

"Jurydyki natomiast nigdy nie powstały w tzw. wielkich miastach pruskich (Toruń, Gdańsk, Elbląg, włącznie z ich patrymonium), które w przeciwieństwie do innych miast posiadały dużą autonomię prawno-ustrojową, rządziły się samodzielnie i były silne ekonomicznie."

zaloguj się by móc komentować

Maryla-Sztajer @boson
20 stycznia 2018 10:53

Naciski i ograniczanie zaczęło się już dużo wcześniej. Widać w Nihili Novi że szlachta właściwie usiłowała się bronić przed wejściem na ich teren - gospodarczo. W zamian rezygnując z istotnych możliwosci. Rok 1633 to zapewne nie 'ostatnie słowo' w sprawie.

.

 

zaloguj się by móc komentować

boson @boson 20 stycznia 2018 10:43
20 stycznia 2018 17:03

NB. Fragment diariusza sejmowego dotyczący tej konstytucji napisał mieszczanin gdański;  a sama konstytucja przeszła bez większej dyskusji...

zaloguj się by móc komentować

Stalagmit @boson
20 stycznia 2018 18:32

Bardzo ciekawa notka. Zapraszam do przeczytania notki, w której napisałem trochę o szlachcie zajmującej się produkcją pozarolniczą:

http://stalagmit.szkolanawigatorow.pl/staropolski-przemys-nad-kamienna

zaloguj się by móc komentować

Grzeralts @boson
20 stycznia 2018 18:58

Bardzo ważne.

zaloguj się by móc komentować

Magazynier @boson
21 stycznia 2018 22:14

Warte uwagi, szczególnej uwagi. Ale tu: http://www.poczet.com/przywileje.htm piszą ten zakaz handlu był już wprowadzona do konstytucji Nihil Novi 1505, co w świetle znanego nam fałszerstwa, dokonanego wg Hubego właśnie w 1506, zwanego statutem kaliskim i wprowadzonego w nim prawa do handlu i lichwy dla Żydów, nabiera baaardzo ciekawego znaczenia. Fragment z https://wolna-polska.pl/wiadomosci/o-falszywce-tzw-przywilejow-zydowskich-2013-09:

'„zatwierdzenia Kazimierza Wielkiego” pojawiają się dopiero później, a najwcześniejsze z nich pochodzi z 1506 roku i będzie poddane szczegółowemu opisowi w dalszej części. „Przywilejów żydowskich” w późniejszej redakcji pochodzących jakoby z „zatwierdzenia” Kazimierza Wielkiego pojawiło się wiele, ni z tego ni z owego „znalazły się” w polskich dokumentach prawnych, zaś szczegółowej analizie poddanych zostało aż jedenaście (sic!) ich różnych wariantów:

1) w ogóle pierwsza wzmianka o istnieniu przywileju księcia Bolesława i „zatwierdzeniu” go przez Kazimierza Wielkiego w 1334 r. znalazła się w Zbiorze Praw Polskich wydanym przez Łaskiego w 1506 r.,

2) „redakcja pomnożona” pochodząca z końca XV wieku, jaka została wydrukowana w Ius Polonicum J.W. Bandtkiego (1831 r.),

3) redakcja z rękopisu tego samego autora odszukana w archiwum koronnym, wydana w tym samym dziele,

4) „redakcja przerobiona” z akt gminy żydowskiej w Poznaniu,

5) redakcja taka sama odszukana przez J.W. Bandtkiego i znajdująca się w rękopisie tego autora,

6) przeróbka z oryginalnego potwierdzenia Jana III Sobieskiego z 1676 r.,

7) przeróbka z Akt grodzkich poznańskich,

8) z Biblioteki Ordynacji Krasińskich,

9) z Akt grodzkich krakowskich,

10) z Akt miasta Przemyśla,

11) z Akt miasta Lwowa.

Mając zgromadzony tak obfity materiał, nie byłoby bez korzyści zająć się krytycznem obrobieniem oryginalnego przywileju Bolesława, nietrudno bowiem dostrzedz, że wszystkie dotąd wydania onego są defektowe”.

Z analizy tych „późniejszych zatwierdzeń” profesor Hube postawił jednoznaczny wniosek, że istnieją trzy główne różne warianty tego przywileju i trzy główne różne „potwierdzenia” Kazimierza Wielkiego: z 1334 r., z 1364 r. i z 1367 roku. Tzw. „pierwsze potwierdzenie” z 1334 r., jakie znalazło się w Zbiorze Praw Polskich (1506) nie różni się, jak stwierdził R. Hube, „co do głównej ich osnowy” względem „potwierdzeń” nr 2 i nr 3.'

zaloguj się by móc komentować

boson @Magazynier 21 stycznia 2018 22:14
21 stycznia 2018 23:42

Konstytucja z 1633 nie była jedynie powtórzeniem Nihil novi, ale rozszerzała niejako zakaz handlu (magistratus!) i doprowadziła do praktycznie zupełnego zerwania związków Szlachty z Miastem.

To była taka kropka nad i.

zaloguj się by móc komentować


MarekBielany @boson
23 stycznia 2018 02:47

Jurydyki były/są/będą.

Tunelowanie ?

zaloguj się by móc komentować

zaloguj się by móc komentować