-

boson : nihil est sine ratione

"Te trzy dokumenty pokazały jak stworzyć unię braterską"

Dlatego tamten system był określany mianem demokracji szlacheckiej.

Nie lubię tego określenia. Wolę używać terminu system konsensualny. Król musiał uzyskać konsens, żeby podjąć określone działania. Polacy z Litwinami i Rusinami stworzyli konsensualny system multietniczny i multireligijny. W ramach systemu stworzonego przez unię polsko-litewską szlachta prawosławna miała od 1434 r. pełne prawa. W Wielkiej Brytanii katolicy po reformacji byli pozbawieni praw do 1829 r. To było cztery stulecia później. W 1573 r. podpisano akt konfederacji warszawskiej. Oczywiście ta tolerancja nie była aż tak ogromna jak czasami Polakom się wydaje. Ale była. Hierarchia Kościoła katolickiego chciała obalić konfederację warszawską, ale ona przetrwała. Co prawda na początku XVIII wieku mało z niej zostało, bo niekatolicy nie mogli być posłami. Tamten system miał kłopoty. Ale my też, po kilkuset latach mamy kłopoty z tymi sprawami. 

Po śmierci Zygmunta Augusta, ostatniego z Jagiellonów, Polacy z Litwinami i z Rusinami stworzyli nie państwo w ramach tej unii, ale Rzeczpospolitą. Mieli bardzo ważną wizję. Chcieli stworzyć wspólnotę obywatelską. Nie państwo jako aparat władzy. Taki system przyjęto w naszej unii, w Wielkiej Brytanii. W 1707 r. powstało zjednoczone królestwo i państwo unitarne. Rozwiązano królestwo Anglii. Nie ma dziś królestwa Anglii, ani królestwa Szkocji. Jest tylko królestwo Wielkiej Brytanii. A w ramach unii polsko-litewskiej stworzono Rzeczpospolitą, wspólnotę dwóch państw i dwóch narodów. Oczywiście można zapytać gdzie byli Rusini. Elita ruska już mówiła po polsku i coraz częściej przechodziła na katolicyzm. Tej wielkiej wizji nie było w brytyjskiej unii. Była bardziej pragmatyczna. Do dziś nie jesteśmy obywatelami Wielkiej Brytanii, ale poddanymi Jego Królewskiej Mości. To jest zasadnicza różnica między tym czym była unia polsko-litewska.

Ostatnim aktem unii polsko-litewskiej była Konstytucja 3 maja. Skutkiem było zlanie się w jedno dwóch państw.

Tak. Są trzy bardzo ważne dokumenty na skalę europejską i światową. Unia horodelska, unia lubelska i Konstytucja 3 maja. Te trzy dokumenty pokazały jak stworzyć unię braterską. Konstytucja 3 maja pokazuje, jak Rzeczpospolita była w stanie się zreformować pod koniec XVIII wieku. Nie uchwalono za późno. Tylko była fatalna koniunktura po rewolucji francuskiej. Gdyby konstytucja powstała dziesięć lat wcześniej, nie wiadomo co by było.

...

Wśród niektórych historyków pojawiają się tendencje, żeby unię polsko-litewską traktować jako przejaw polskiego kolonializmu na Wschodzie. Co pan o tym sądzi?

To rosyjska teza, która mówi, że oni i my mieliśmy imperium, ale oni byli lepsi, bo wiedzieli jak funkcjonuje imperium. Historycy na Litwie, na Białorusi i na Ukrainie też czasami widzą unię przez pryzmat imperializmu kulturowego. Jednak ciągle powtarzam: unia była konsensualna. Obywatele podpisali unię, bo chcieli. Mówili po polsku, bo chcieli.

wpolityce.pl/historia/448179-prof-frost-polacy-mieli-wielka-i-wazna-wizje



tagi: polska 

boson
26 maja 2019 10:58
2     660    3 zaloguj sie by polubić
komentarze:
genezy @boson
26 maja 2019 20:35

Jak coś mówi szkocki lub angielski historyk to należy sobie od razu przypomnieć tekst z zakończenia pierwszego odcinka Portretu zawoalowanej damy: "Niebezpieczeństwo, śmiertelne niebezpieczeństwo..."

zaloguj się by móc komentować

krzysztof-laskowski @boson
26 maja 2019 21:50

Timeo Danaos et dona ferentes.

zaloguj się by móc komentować

zaloguj się by móc komentować